İnkar cümlələr və suallar: Do və Does istifadəsi

İngilis dilinə yeni başlayanların ən çox etdiyi tək səhv do və ya does-u buraxmaqdır. Azərbaycan dilində inkar felin üzərinə şəkilçi ilə qurulur (sevmirəm, getmir), sual isə cümlənin sonuna gələn mı/mi/mu/mü hissəciyi və ya sadəcə intonasiya ilə düzəlir (Çay sevirsiniz?). Köməkçi fel lazım olmur; ingilis dilində isə olur.

İnkar cümlələr

Sadə feldən əvvəl don't (I / you / we / they) və ya doesn't (he / she / it) əlavə edin.

• ❌ I no like coffee. ❌ I not like coffee.
• ✅ I don't like coffee.
• ✅ She doesn't like coffee.

-s doesn't-a keçir, buna görə əsas fel onu itirir: She doesn't like ("doesn't likes" yox).

Suallar

Əvvələ Do və ya Does qoyun.

• ❌ You like tea?
• ✅ Do you like tea?
• ✅ Does he work here?

Yenə: Does he work, "Does he works" yox.

Sual sözü ilə başlayan suallar

What, where, when, why, how köməkçi feldən əvvəl gəlir — qalan hər şey eyni qalır. Azərbaycan dilində sual sözü felin yanında qalır (Harada işləyirsiniz?), ingilis dilində isə cümlənin əvvəlinə çıxır və arxasınca köməkçi fel gəlir.

• Where do you live?
• What does she do?
• Why don't they answer?

Söz sırası, sabit — sual sözü, sonra do/does, sonra mübtəda, sonra sadə fel. Where — do — you — work? (You work where? yox)

İstisna: mübtəda haqqında soruşmaq

Who və ya what cümlənin mübtədası olduqda, ingilis dili köməkçi feli tamamilə atır.

• ✅ Who lives here? ("Who does live here?" yox)
• ✅ What happened? ("What did happen?" yox)

Müqayisə edin: Who does she know? — burada mübtəda she-dir, buna görə does geri qayıdır.

Qısa cavablar

İngilis dili nadir hallarda yalnız yes və ya no ilə cavab verir — köməkçi feli təkrarlayır.

• Do you speak French? — Yes, I do. / No, I don't.
• Does she live here? — Yes, she does. / No, she doesn't.

İstisna: be

be feli (am / is / are) heç bir köməkçi fel tələb etmir.

• ✅ I am not tired. ("I don't be tired" yox)
• ✅ Are you ready? ("Do you be ready?" yox)

Eyni şey modal fellər üçün də keçərlidir — can, will, should, must öz köməkçiləri kimi davranır:

• ✅ I can't swim. / Can you swim?
• ✅ She won't come. / Will she come?

Tam formalar və ixtisarlar

Hər ikisi düzgündür; fərq qrammatikada deyil, üslubdadır.

Danışıq və həmkara e-poçt	Rəsmi yazı
I don't agree	I do not agree
She doesn't have it	She does not have it
Isn't it ready?	Is it not ready?

Danışıqda ixtisar standartdır — tam forma israr edirmişsiniz kimi vurğulu eşidilir.

Qısa xülasə

	Müsbət	İnkar	Sual
I / you / we / they	I work	I don't work	Do you work?
he / she / it	He works	He doesn't work	Does he work?
be	I am late	I am not late	Are you late?
modal	I can swim	I can't swim	Can you swim?

Üç sual, üç qəlib

A: Where do you work?

B: At the school on Mill Road. Do you know it?

A: I don't think so. Who teaches there — anyone I'd know?

B: Probably not. It isn't a big place.

Do you know köməkçi feli alır; Who teaches onu atır, çünki who mübtədadır; isn't isə **be feli**dir, ona isə onsuz da heç vaxt ehtiyac olmayıb.

Özünüz sınayın

Aşağıdakı test məhz -s-in hara aid olduğuna və be-nin qəlibi nə zaman pozduğuna diqqət yetirir.