Samit hərf birləşmələri: sh, ch, th, ph, ck, ng

Saitlər kimi, samitlər də cüt olaraq birləşib tək səs verə bilər. Belə cütlər azdır, demək olar ki, heç istisna tanımır və onlarsız ən çox işlənən ingilis sözlərini belə oxuya bilməzsiniz — this, she, thing, school.

sh — [ʃ]

she, shop, fish, English, finish

Bu, Azərbaycan dilindəki ş hərfinə çox yaxın səsdir. Heç bir çətinlik yoxdur: she ≈ «şi», shop ≈ «şop».

ch — [tʃ]

chair, lunch, teacher, much, child

Azərbaycan dilindəki ç ilə eynidir. Amma ch-nin daha iki oxunuşu var və ikisi də tez-tez işlənən sözlərdə görünür:

Səs	Sözün mənşəyi	Nümunələr
[tʃ]	adi	chair, cheese, watch
[k]	yunan	school, Christmas, stomach, character
[ʃ]	fransız	machine, chef, champagne

Qısa saitdən sonra ch əvəzinə tch yazılır, amma eyni oxunur: watch, match, kitchen.

th — iki səs və ikisi də yaddır

Bu siyahıdakı ən vacib birləşmə. Yazıda bir səs, danışıqda iki.

Səs	Necə tələffüz olunur	Nümunələr
[θ] kar	dil dişlərin arasında, səs yoxdur	think, three, month, thank
[ð] cingiltili	eyni mövqe, səslə birlikdə	this, that, the, mother, they

Demək olar ki, həmişə işləyən qəlib: funksiya sözlərində (the, this, that, they, there, then, with) — cingiltili [ð]; adi sözlərdə — kar [θ].

Bu iki səs Azərbaycan dilində yoxdur və onları «s/z» ya «t/d» ilə əvəz etməyə dəyməz: think və sink (batmaq), thing və sing (oxumaq) — fərqli sözlərdir. Dilin ucunu dişlərin arasına qoyun və nəfəs verin — bu kifayətdir.

ph — [f]

phone, photo, elephant, graph, alphabet

Bu cür sözlərin hamısı yunan dilindən gəlir. Tam olaraq f kimi oxunur — Azərbaycan dilindəki f ilə eynidir.

wh — [w], bəzən [h]

• adətən [w]: what, when, where, white, why
• o-dan əvvəl — [h]: who, whose, whole

Azərbaycan dilində [w] yoxdur, ona görə what sözünü «vat» kimi oxumaq çox yayılmışdır. [w] üçün dodaqlar yuvarlaqlaşır və dişlər dilə toxunmur — v kimi dodaq–diş səsi deyil.

ck — [k]

black, duck, kitchen, clock, pocket

Ck birləşməsi yalnız qısa saitdən sonra və yalnız sözün əvvəlində olmayan yerdə yazılır. Hecanı qapadır — ona görə back-də [æ] eşidilir, [eɪ] yox.

ng və nk — burundan [ŋ]

Birləşmə	Səs	Nümunələr
ng	[ŋ]	sing, long, morning, English
nk	[ŋk]	think, thank, drink, pink

Bu səs Azərbaycan dilində də var (çəngəl, bank sözlərindəki n), ona görə yeni deyil. Vacib olan: sing-in sonunda [g] səsi yoxdur. Bu, tək burun səsidir, «ng» deyil. Qulağınız sona «g» əlavə etmək istəyə bilər — buna ehtiyac yoxdur.

qu, kn, wr

Bunları samitlər haqqında dərsdə artıq görmüşdük: qu — [kw] (queen), kn- və wr- birləşmələrində isə ilk hərf oxunmur (know, write).

Xülasə

Yazılır	Səslənir	Nümunə
sh	[ʃ]	shop
ch / tch	[tʃ]	chair, watch
th	[θ] / [ð]	think, this
ph	[f]	phone
wh	[w]	what
ck	[k]	black
ng	[ŋ]	sing
nk	[ŋk]	think

Th üçün ayrıca bir axşam ayırmağa dəyər. Yuxarıdakı siyahıdan yalnız o, dilin yeni hərəkətini tələb edir — digər birləşmələr artıq çıxara bildiyiniz səsləri yenidən adlandırır. Bu arada [ð] ingilis dilinin ən çox işlənən sözü olan the-də oturur və nitqinizdə başqa hər hansı səsdən tez-tez səslənir. Onu bir dəfə düzgün yerləşdirmək əlli söz əzbərləməkdən daha qazanclıdır.

Özünüzü yoxlayın

Aşağıdakı testdə samit birləşmələri və ch-nin üç fərqli oxunuşu var.