İlk ingilis mətnləri: ucadan oxumaq

Oxu qaydaları mətnə tətbiq olunmayana qədər faydasızdır. Aşağıda mürəkkəb oxunuşlu tək bir söz olmayan üç qısa mətn var: hər şey əvvəlki dərslərdə həll olunub. Ucadan, yavaş-yavaş oxuyun və hər mətndən sonra izahla müqayisə edin.

Mətn 1: özüm haqqında

Hi! My name is Ben. I am ten. I live in a big city with my mum, my dad and my cat.

I go to school every day. My school is not far. I walk there with my friend Sam.

I like English and sport. I do not like maths.

Burada nəzərə çarpan şeylər

Söz	Oxunuş	Nə üçün
name	[neɪm]	açıq heca, səssiz e
cat	[kæt]	qapalı heca
big, in, is	[bɪg] [ɪn] [ɪz]	qapalı heca, qısa [ɪ]
city	[ˈsɪti]	c, i-dən əvvəl → [s]; sonda -y → [i]
school	[skuːl]	ch → [k], oo → [uː]
walk	[wɔːk]	l oxunmur
with	[wɪð]	funksiya sözü → cingiltili [ð]
like	[laɪk]	açıq heca

Live [lɪv] və like [laɪk] cütünə diqqət edin: hər iki sözdə i-dən sonra samit və səssiz e gəlir — qaydaya görə heca açıqdır və like belə oxunur. Amma live tez-tez işlənən istisnadır: içindəki i qısa oxunur. Qayda tez-tez işlənən sözlə toqquşanda söz qalib gəlir.

Mətn 2: ailəm

This is my family. We are five: my mum, my dad, my sister, my brother and me.

My mum is a teacher. She works at my school. My dad is a doctor. He works in a big hospital.

My sister Kate is nine. She can sing and she likes music. My brother Tom is three. He can not read yet.

We have a small red car. On Sunday we go to the park.

Burada nəzərə çarpan şeylər

• this [ðɪs] və three [θriː] — ikisi də th ilə başlayır, amma səslər fərqlidir: funksiya sözü cingiltili, adi söz kar. Hər ikisi Azərbaycan dilində yoxdur.
• teacher [ˈtiːtʃə] — ea → [iː], ch → [tʃ] (Azərbaycan dilindəki ç), və vurğusuz şəkilçi [ə]-ya çevrildi.
• works [wɜːks] — samitdən əvvəlki or [ɜː] verir, kar [k]-dan sonrakı -s isə [s] oxunur.
• likes [laɪks] — eyni şəkilçi, eyni [s].
• sing [sɪŋ] — sonda burun səsi, heç [g] yoxdur.
• music [ˈmjuːzɪk] — açıq heca [juː] verir və saitlər arasındakı s [z] səslənir.
• car [kɑː] və park [pɑːk] — üçüncü heca növü, sait + r. Azərbaycan dilindən fərqli olaraq burada r oxunmur.

Mətn 3: günüm

I get up at seven. I wash my face and have breakfast. I like eggs and tea.

School starts at eight. We have five lessons. At one we have lunch.

After school I play football with my friends. Then I do my homework.

At nine I go to bed. I read a book and sleep.

Burada nəzərə çarpan şeylər

Söz	Oxunuş	Nə üçün
get	[get]	istisna: e-dən əvvəlki g [g] oxunur
breakfast	[ˈbrekfəst]	nadir hal: ea → [e]
eggs	[egz]	cingiltilidən sonrakı -s → [z]
tea, eat	[tiː] [iːt]	adi ea → [iː]
lunch	[lʌntʃ]	qapalı heca, ch → [tʃ]
book	[bʊk]	k-dan əvvəlki oo → qısa [ʊ]
sleep	[sliːp]	ee → [iː]
homework	[ˈhəʊmwɜːk]	iki kök, vurğu birincidə

Bu mətnləri necə oxumaq lazımdır

1. Mətni gözlə oxuyun və əmin olmadığınız sözləri işarələyin.
2. Hər birini heca növünə görə həll edin — ucadan, ürəyinizdə yox.
3. Mətnin hamısını ucadan iki dəfə oxuyun.
4. Üçüncü dəfə heca-heca yox, ifadələr şəklində oxumağa çalışın: I go to school — bu dörd söz deyil, bir ifadədir.

Yavaş ucadan oxumaq sürətli gözlə oxumaqdan daha faydalıdır. Bu mərhələdə vəzifə mətni anlamaq deyil — o, onsuz da anlaşılandır — yazılışı səslə bağlamaqdır. Oxu səssiz getdikcə bu bağlılıq qurulmur: göz sözü bütövlükdə tanıyır və qaydanın üstündən atlayır. Ucadan oxunan üç mətn, ürəkdən oxunan otuzdan daha çox verir.

Özünüzü yoxlayın

Aşağıdakı testdə bu üç mətndəki sözlər və onların oxunduğu qaydalar var.