İngilis dilində dörd heca növü

Bu, bütün oxu qaydalarının ən faydalısıdır. İngilis dilində sait özündən sonra nə gəlməsindən asılı olaraq fərqli oxunur və yalnız dörd seçim var. Onları həll etdikdə, tanımadığınız sözü ucadan oxuya bilərsiniz — mənasını anlamadan, amma düzgün şəkildə.

Azərbaycan dilində sait həmişə eyni oxunur, yanındakı hərfdən asılı olmayaraq. Burada isə əksinə: saitin oxunuşunu yanındakı hərf müəyyən edir. Bu yeni fikirdir və dörd qaydaya sığır.

Növ 1: qapalı heca

Heca samitlə bitir. Sait qısa oxunur.

Hərf	Səs	Nümunələr
a	[æ]	cat, map, bad, hand
e	[e]	pen, red, ten, desk
i	[ɪ]	sit, big, fish, milk
o	[ɒ]	dog, box, hot, stop
u	[ʌ]	cup, bus, run, must

Bu, qısa sözlərdə ən geniş yayılmış heca növüdür və bütün dərsliklər onunla başlayır: cat, dog, pen, box. [æ] səsi Azərbaycan dilindəki ə ilə eynidir: cat ≈ «kət», map ≈ «məp».

Növ 2: açıq heca

Heca saitlə bitir — ya söz qısadır (he, go), ya da samitdən sonra oxunmayan səssiz e var. Sait hərfin adı kimi oxunur.

Hərf	Səs	Nümunələr
a	[eɪ]	name, cake, late, table
e	[iː]	he, she, these, Pete
i	[aɪ]	nine, like, time, my
o	[əʊ]	no, home, nose, go
u	[juː]	music, student, use, tune

Sondakı səssiz e ingilis dilinin ən faydalı hərfidir. Azərbaycan dilində «səssiz hərf» anlayışı yoxdur — yazılan hər hərf oxunur — ona görə bu hərfi unutmaq asandır. O özü heç vaxt səslənmir, amma qarşısındakı saiti dəyişir:

Qapalı	Açıq
hat [hæt] — papaq	hate [heɪt] — nifrət etmək
not [nɒt] — deyil	note [nəʊt] — qeyd
kit [kɪt] — dəst	kite [kaɪt] — uçurtma
cut [kʌt] — kəsmək	cute [kjuːt] — sevimli
pet [pet] — ev heyvanı	Pete [piːt] — Pit (ad)

Növ 3: sait + r

Saitdən sonra r gəlir. İngilis ingiliscəsində r-in özü tələffüz olunmur, amma saiti uzadır və dəyişir. Azərbaycan dilində isə r həmişə oxunur, ona görə car sözünü «kar» kimi oxumaq çox yayılmış səhvdir.

Birləşmə	Səs	Nümunələr
ar	[ɑː]	car, park, star, hard
er, ir, ur	[ɜː]	her, bird, turn, girl
or	[ɔː]	for, sport, short, corn

Diqqət edin: üç fərqli yazılış — er, ir, ur — eyni [ɜː] səsini verir. Ona görə her, bird və turn qafiyələnir, yazıda oxşamasalar da.

Növ 4: sait + re

R-dən sonra səssiz e gəlir. İki səs alınır: sait və sonda qısa [ə].

Birləşmə	Səs	Nümunələr
are	[eə]	care, share, square
ere	[ɪə]	here, mere
ire	[aɪə]	fire, hire, tired
ore	[ɔː]	more, store, before
ure	[jʊə]	pure, cure

Hamısı bir yerdə

Dörd heca növündə tək bir a hərfi:

Növ	Söz	Səs
qapalı	cat	[æ]
açıq	cake	[eɪ]
sait + r	car	[ɑː]
sait + re	care	[eə]

Dörd fərqli səs, bir hərf. Onları yalnız arxasınca gələnə baxaraq ayırd edə bilərsiniz.

Tanımadığınız sözü necə oxuyursunuz

1. Saiti tapın.
2. Ondan sonra nə olduğuna baxın: samit — qapalı heca; heç nə və ya səssiz e — açıq; r — üçüncü növ; re — dördüncü növ.
3. Saiti cədvələ görə oxuyun, samitləri olduğu kimi.

Bəlkə bilmədiyiniz sözlərlə cəhd edin: plane, plan, sharp, hare. Cavab: [pleɪn], [plæn], [ʃɑːp], [heə].

Heca növü lüğətdən güclüdür. Tanımadığınız sözü ucadan oxumaq müstəsna bacarıq deyil: ana dili ingilis dili olan adam da mətndə yeni sözlər görür və onları düzgün tələffüz edir, çünki sözü yox, hecanı oxuyur. Məhz buna görə bu qayda hər hansı söz siyahısından əvvəl öyrənməyə dəyər — hələ rastlaşmadığınız sözlərdə də işləyir.

Özünüzü yoxlayın

Aşağıdakı testdə heca növünü müəyyən etmək və saitləri oxumaq var. Saitdən sonra nəyə baxdığınıza diqqət edin.