Konsòn angle yo : c, g, s, h, x, q ak lèt ki pa pwononse

Konsòn yo se pati ki pi fasil nan lekti an angle. Pifò toujou sonnen menm jan : b [b], d [d], m [m], n [n], p [p], t [t], v [v], z [z]. Ou gen pou retni kat lèt ak yon ti lis kout. Men gen yon bagay ki diferan de kreyòl la: nan kreyòl la, chak lèt gen yon sèl son, e gen lèt ki pa egziste ditou (c, q, x). An angle, kat lèt sa yo mande règ.

C : devan e, i, y li sonnen [s] ; lòt kote, [k]

Devan e, i, y → [s]	Lòt kote → [k]
city [ˈsɪti] — vil	cat [kæt] — chat
cent [sent] — santim	cup [kʌp] — tas
cycle [ˈsaɪkl] — sik	clock [klɒk] — revèy
nice [naɪs] — agreyab	come [kʌm] — vini

Lèt c la pa egziste nan mo kreyòl yo (sof nan dijraf ch) : kreyòl la ekri s pou [s] ak k pou [k]. An angle, se yon sèl lèt ki fè tou de, e se lèt ki vini apre l ki di ki sa. Gade lèt swivan an. Si se e, i oswa y, ou li [s]. Si se yon lòt lèt, oswa fen mo a, ou li [k].

Nan cycle, de règ yo aji an menm tan : premye c a devan y, kidonk [s] ; dezyèm nan devan l, kidonk [k].

G : devan e, i, y souvan [dʒ] ; lòt kote, [g]

Devan e, i, y → [dʒ]	Lòt kote → [g]
page [peɪdʒ] — paj	go [gəʊ] — ale
gym [dʒɪm] — sal espò	big [bɪg] — gwo
giant [ˈdʒaɪənt] — jeyan	garden [ˈgɑːdn] — jaden
age [eɪdʒ] — laj	dog [dɒg] — chen

Kreyòl la pa gen règ sa a : g la li [g] tout tan (gen, gid, gwo). Pou son [dʒ], kreyòl la gen j [ʒ] (jou, jan), men sa pa menm bagay : angle a kòmanse l ak yon ti [d] devan. page pa [paʒ], se [peɪdʒ].

Mo « souvan » an enpòtan. G gen eksepsyon souvan, e pi bon pou memorize yo yon sèl kou, paske se mo trè komen : get, give, girl, begin, forget, together. Nan tout yo, g la devan e oswa i li [g]. C pa gen lis konsa — règ li mache prèske san eksepsyon.

S : [s] oswa [z]

Nan kòmansman yon mo, toujou [s] : sun, stop, six.

Ant de vwayèl, e nan fen yon mo apre yon son ki gen vwa, [z] :

• his [hɪz], is [ɪz], has [hæz]
• rose [rəʊz], nose [nəʊz], music [ˈmjuːzɪk]
• dogs [dɒgz], friends [frendz]

Kreyòl la ekri z pou [z] e s pou [s], kidonk yon s kreyòl pa janm sonnen [z]. An angle, li kapab. Plis detay sou fen -s nan leson sou tèminezon yo.

H : yon souf ki fè diferans

An angle, h la prèske toujou pwononse : hat [hæt], house [haʊs], behind [bɪˈhaɪnd]. Nan kreyòl la, lèt h la ra e anpil moun pa pwononse l ditou, kidonk moun ki pale kreyòl gen tandans omèt li, sa ki fè hat vin at e hair vin air : se yon ti souf ki soti nan gòj la. Li pa pwononse sèlman nan kèk mo, tankou hour ak honest.

X ak Q

• x — nòmalman [ks] : box [bɒks], six [sɪks], next [nekst]. Ant de vwayèl kote dezyèm nan pote aksan an, [gz] : exam [ɪgˈzæm], example [ɪgˈzɑːmpl]. Kreyòl la pa gen lèt x : li ekri ks oswa gz (eksperyans, egzamen).
• q pa janm poukont li : se toujou qu, e li toujou sonnen [kw] — queen [kwiːn], question [ˈkwestʃən], quick [kwɪk]. Bon nouvèl la : [kw] egziste an kreyòl tou (kwa, kwè, kwen). Ou jis dwe konnen ke yo ekri l qu.

Konsòn ki pa pwononse yo

Gen konsòn yo ekri san yo pa pwononse yo. Nan kreyòl la sa pa egziste: chak lèt ekri pwononse. Lis la kout ; pi bon pou memorize l dirèkteman.

Konbinezon	Ki pa pwononse	Egzanp
kn-	k	know, knife, knee
wr-	w	write, wrong, wrist
-mb	b	climb, lamb, thumb
-gh	gh	night, light, high
-lk	l	talk, walk, chalk
-st-	t	listen, castle, whistle
h-	h	hour, honest
wh-	w	who, whose, whole

Remake pè ki sonnen menm jan : know ak no, write ak right, hour ak our. Pou zòrèy, yo pa ka distenge, e nan ekriti se mo ki konplètman diferan. Kreyòl la gen tou mo ki sonnen menm jan men ki gen plizyè sans, kidonk fenomèn nan pa etranj.

Konsòn doub yo

Yon konsòn doub li kòm yon sèl son : sorry [ˈsɒri], dinner [ˈdɪnə], letter [ˈletə], happy [ˈhæpi]. Kreyòl la pa ekri konsòn doub (dine, lèt), kidonk li nouvo pou ou, men li pa chanje son an.

Men konsòn doub la afekte vwayèl ki devan l la : li fèmen silab la. Konpare dinner [ˈdɪnə] ak diner [ˈdaɪnə] (yon ti restoran senp, pa « dine » kreyòl la) — n doub la fèmen premye silab la, kidonk i a li kout.

Yon lèt ki pa pwononse se prèske toujou yon rès istorik. Premye son knife ak write te pwononse depi senk syèk, answit li disparèt nan lang pale a e li rete sèlman nan ekriti a. Se konsa òtograf angle a fòme : li kenbe fason mo a te sonnen nan yon lòt epòk. Ou pa bezwen konnen sa, men sa ede ou sispann chache yon lojik ki pa nan ekriti a — pi pwofitab pou memorize uit liy tablo ki anwo a.

Teste sa ou fèk li a

Tès ki anba a repase c ak g devan diferan lèt, s ki gen vwa a ak konsòn ki pa pwononse yo.