Kat kalite silab yo

Se règ lekti ki pi itil pase tout lòt yo. An angle, yon lèt vwayèl li diferan selon sa ki vini apre l, e gen sèlman kat varyant posib. Ak kat sa yo, ou ka li byen fò yon mo ou pa janm wè — san ou pa konnen sans li, men kòrèkteman.

Atansyon : an kreyòl, lèt a a li [a] tout tan (tab, kay, machin), e chak lèt yon mo ekri a pwononse. An angle, vwayèl la chanje selon silab la, e gen lèt ki pa pwononse ditou. Anpil mo angle ki sanble ak mo kreyòl (plan, note, table, care) pa li menm jan. Pa li yo tankou kreyòl.

Kalite 1 : silab fèmen an

Silab la fini ak yon konsòn. Vwayèl la li kout.

Lèt	Son	Egzanp
a	[æ]	cat, map, bad, hand
e	[e]	pen, red, ten, desk
i	[ɪ]	sit, big, fish, milk
o	[ɒ]	dog, box, hot, stop
u	[ʌ]	cup, bus, run, must

Se kalite silab ki pi souvan nan mo kout yo, e se ak li prèske tout manyèl kòmanse : cat, dog, pen, box.

Kalite 2 : silab ouvè a

Silab la fini ak yon vwayèl — paske mo a kout (he, go), oswa paske apre yon konsòn gen yon e ki pa pwononse. Vwayèl la li jan non lèt la rele.

Lèt	Son	Egzanp
a	[eɪ]	name, cake, late, table
e	[iː]	he, she, these, Pete
i	[aɪ]	nine, like, time, my
o	[əʊ]	no, home, nose, go
u	[juː]	music, student, use, tune

E ki nan fen yon mo a se lèt ki pi itil nan angle. Ou pa janm tande l, men li chanje vwayèl ki vini anvan l la. Sa a se yon lide nouvo pou yon moun ki pale kreyòl, paske nan kreyòl la pa gen lèt ki pa pwononse : chak lèt ekri se yon son. Epi u angle a [juː] pa sanble ak ou kreyòl la [u].

Fèmen	Ouvè
hat [hæt] — chapo	hate [heɪt] — rayi
not [nɒt] — pa	note [nəʊt] — nòt
kit [kɪt] — trous, kit	kite [kaɪt] — kap (jwèt)
cut [kʌt] — koupe	cute [kjuːt] — bèl ti, dous
pet [pet] — bèt kay	Pete [piːt] — Pete

Kalite 3 : vwayèl + r

Apre vwayèl la vini yon r. An angle britanik, r la pa pwononse kòm yon konsòn, men li alonje vwayèl la epi li chanje l ; an angle ameriken, ou tande r la tou. Kèlkeswa varyete a, vwayèl la gen yon son long ki pa menm ak kalite 1 la.

Konbinezon	Son	Egzanp
ar	[ɑː]	car, park, star, hard
er, ir, ur	[ɜː]	her, bird, turn, girl
or	[ɔː]	for, sport, short, corn

Remake : twa òtograf diferan — er, ir, ur — bay egzakteman menm son [ɜː]. Se poutèt sa her, bird ak turn rime, byenke yo ekri diferan. Nan kreyòl la, de òtograf diferan pa janm bay menm son.

Kalite 4 : vwayèl + re

Apre r la gen yon e ki pa pwononse. Rezilta a se de son : vwayèl la epi, nan fen, yon [ə] kout.

Konbinezon	Son	Egzanp
are	[eə]	care, share, square
ere	[ɪə]	here, mere
ire	[aɪə]	fire, hire, tired
ore	[ɔː]	more, store, before
ure	[jʊə]	pure, cure

Tout ansanm

Yon sèl lèt, a, nan kat kalite silab yo :

Kalite	Mo	Son
fèmen	cat	[æ]
ouvè	cake	[eɪ]
vwayèl + r	car	[ɑː]
vwayèl + re	care	[eə]

Yon sèl lèt, kat son diferan. Sèl fason pou distenge yo se gade sa ki vini touswit apre l.

Ki jan pou li yon mo ou pa konnen

1. Jwenn vwayèl la.
2. Gade sa ki vini apre : yon konsòn — silab fèmen ; anyen oswa yon e ki pa pwononse — silab ouvè ; yon r — kalite twa ; re — kalite kat.
3. Li vwayèl la selon tablo a, epi konsòn yo jan yo ye.

Pratike ak mo ou pa konnen petèt : plane, plan, sharp, hare. Repons : [pleɪn], [plæn], [ʃɑːp], [heə].

Kalite silab la gen plis pwa pase vokabilè. Li byen fò yon mo ou pa konnen pa yon pwatik, se yon konpetans nòmal : yon moun ki pale angle depi li piti rankontre tou mo nouvo nan yon tèks epi li pwononse yo kòrèkteman, paske li pa li mo a, li li silab la. Se poutèt sa pi bon pou aprann règ sa a anvan nenpòt lis vokabilè — li mache menm pou mo ou poko wè.

Teste sa ou fèk li a

Tès ki anba a repase fason pou idantifye kalite silab la ak pou li vwayèl yo. Gade sa ki vini apre chak vwayèl.