Konbinezon vwayèl yo : ee, ea, oo, ai, ou ak lòt

Lè de lèt vwayèl parèt ansanm an angle, yo prèske toujou bay yon sèl son, se pa de. Kreyòl la fè menm bagay (ou, an, en, on, ui chak se yon sèl son), men valè yo pa menm : si ou transpoze lekti kreyòl la, ou fè erè, tankou li house « hous », day « daj » oswa fruit « frwi ». Isit la gen plis règ pase nan kalite silab yo, men yo louvri anpil plis mo tou : san yo, ou pa ka li ni see, ni book, ni house.

Son long [iː] : ee ak ea

Konbinezon	Egzanp
ee	see, tree, green, week, sleep
ea	tea, read, sea, eat, teacher

ee prèske toujou li [iː]. ea tou, jeneralman, men li gen yon dezyèm lekti kout [e] nan mo trè souvan :

bread [bred], head [hed], breakfast [ˈbrekfəst], ready [ˈredi], weather [ˈweðə], heavy [ˈhevi]

Apa de sa, gen great [greɪt], kote li sonnen [eɪ]. Yon menm konbinezon, twa lekti : sea [siː], bread [bred], great [greɪt].

oo : long ak kout

Son	Egzanp
[uː]	food, school, moon, room, soon
[ʊ]	book, look, good, foot, cook

Pa gen règ ki sèten, men gen yon tandans itil : devan k, konbinezon oo a prèske toujou kout — book, look, took, cook, hook. Kreyòl la gen yon sèl [u] (ou) ; angle distenge de vwayèl isit la.

Son [eɪ] : ai ak ay

Konbinezon	Kote li parèt	Egzanp
ai	nan mitan mo a	rain, train, wait, paint
ay	nan fen mo a	day, play, say, away

Atansyon : an kreyòl, ay li [aj] (kay, bay), men an angle ay li [eɪ] : day pa « daj ».

Se yon modèl jeneral nan angle : konbinezon ak y ak w pito nan fen mo a ; sa ki gen i ak u pito nan mitan. Menm modèl la repete pi ba pou oi/oy ak pou au/aw.

Son [əʊ] : oa ak ow

• oa — boat, road, coat, goal
• ow — snow, yellow, window, know

Son [aʊ] : ou ak ow

• ou — house, out, about, mouth, found
• ow — now, how, down, town, brown

Pèlen pou yon moun ki pale kreyòl : ou kreyòl la li [u] (bouch, nou), men ou angle a jeneralman li [aʊ] : house pa « hous ».

Konbinezon ow li de fason, e sa ou dwe senpleman konnen : snow [snəʊ], men now [naʊ]. low ak cow ekri prèske menm jan, men yo pa rime.

Son [ɔɪ] : oi ak oy

• oi — oil, coin, point, noise
• oy — boy, toy, enjoy

Isit la prèske pa gen eksepsyon — se konbinezon ki pi fyab nan tout. Pa li coin « kwen » : son an se [ɔɪ].

Son [ɔː] : au ak aw

• au — autumn, because, sauce
• aw — saw, draw, law

Pou jwenn son sa a, panse a ò kreyòl la (pòt, lò) : [ɔː] angle a sanble ak li, men li pi long. Pa li au tankou o fèmen an (lo).

Lòt konbinezon

Konbinezon	Son	Egzanp
ew	[juː] / [uː]	new, few, knew
ie	[iː]	field, piece, believe
ei	[eɪ]	eight, weight, vein
ui	[uː]	fruit, juice

Atansyon ak ui : an kreyòl, ui li [ɥi] (de son glise), men an angle ui nan fruit ak juice li [uː].

Tablo rekapitilatif

Son	Kijan li ekri	Egzanp
[iː]	ee, ea, ie	see, tea, field
[uː]	oo, ew, ui	food, new, juice
[eɪ]	ai, ay, ei	rain, day, eight
[əʊ]	oa, ow	boat, snow
[aʊ]	ou, ow	house, now
[ɔɪ]	oi, oy	oil, boy
[ɔː]	au, aw	autumn, saw

Aprann konbinezon sa yo pa pè, pa youn pa youn. Prèske chak son nan tablo a ekri de fason diferan, e diferans lan souvan nan sèl pozisyon : i ak u ale nan mitan mo a, y ak w ale nan fen. Obsèvasyon sa a eliminen mwatye nan memorizasyon an : olye de katòz liy izole, ou gen pou retni yon son ak yon tandans.

Teste sa ou fèk li a

Tès ki anba a repase lekti pè vwayèl yo ak mo kote yon konbinezon ou konnen li yon fason ou pa t atann.