Дауыссыз әріп тіркестері: sh, ch, th, ph, ck, ng

Дауыстылар сияқты, дауыссыздар да жұптасып, бір дыбыс бере алады. Мұндай жұп көп емес, олар ерекшелікті білмейді дерлік, әрі оларсыз ағылшынның ең жиі сөздерін — this, she, thing, school — оқу мүмкін емес.

sh — [ʃ]

she, shop, fish, English, finish

Бұл — қазақтың ш дыбысы, тек сәл жұмсағырақ. Ешқандай қиындығы жоқ.

ch — [tʃ]

chair, lunch, teacher, much, child

Қазақтың ч дыбысы. Бірақ ch тіркесінің тағы екі оқылуы бар, әрі екеуі де жиі сөздерде кездеседі:

Дыбыс	Сөз қайдан келген	Мысалдар
[tʃ]	кәдімгі	chair, cheese, watch
[k]	грек тілінен	school, Christmas, stomach, character
[ʃ]	француз тілінен	machine, chef, champagne

Қысқа дауыстыдан кейін ch орнына tch жазады, ал оқылуы бірдей: watch, match, kitchen.

th — екі дыбыс, әрі екеуі де бөтен

Бұл тізімдегі ең маңызды тіркес. Жазуда бір, ал сөйлеуде екі дыбыс.

Дыбыс	Қалай айтылады	Мысалдар
[θ] қатаң	тіл тіс арасында, дауыссыз	think, three, month, thank
[ð] ұяң	сол қалып, дауыспен	this, that, the, mother, they

Әрдайым дерлік жұмыс істейтін заңдылық: көмекші сөздерде (the, this, that, they, there, then, with) — ұяң [ð]; кәдімгі сөздерде — қатаң [θ].

Екі дыбыстың да қазақ тілінде баламасы жоқ, оларды «с» мен «з» деп ауыстырмаған жөн: think пен sink (бату), thing пен sing (ән салу) — әртүрлі сөздер. Тіл ұшын тіс арасына қойып, дем шығарыңыз — осы жеткілікті.

ph — [f]

phone, photo, elephant, graph, alphabet

Мұндай сөздердің бәрі грек тілінен келген. f сияқты оқылады.

wh — [w], кейде [h]

• әдетте [w]: what, when, where, white, why
• o алдында — [h]: who, whose, whole

ck — [k]

black, duck, kitchen, clock, pocket

ck тіркесі тек қысқа дауыстыдан кейін және сөз басында емес жерде жазылады. Ол буынды жабады — сондықтан back сөзінде [eɪ] емес, [æ] естіледі.

ng және nk — мұрын жолды [ŋ]

Тіркес	Дыбыс	Мысалдар
ng	[ŋ]	sing, long, morning, English
nk	[ŋk]	think, thank, drink, pink

Бұл жерде сізде артықшылық бар: [ŋ] — қазақтың ң дыбысы, ол сізде дайын тұр. Тек sing сөзінің соңында [g] жоқ екенін ұмытпаңыз: бұл бір ғана мұрын жолды дыбыс, «нг» емес.

qu, kn, wr

Оларды дауыссыздар туралы мақалада көрдік: qu — [kw] (queen), ал kn- мен wr- тіркестерінде бірінші әріп оқылмайды (know, write).

Жиынтық

Жазылуы	Дыбысы	Мысал
sh	[ʃ]	shop
ch / tch	[tʃ]	chair, watch
th	[θ] / [ð]	think, this
ph	[f]	phone
wh	[w]	what
ck	[k]	black
ng	[ŋ]	sing
nk	[ŋk]	think

th дыбысына бөлек бір кеш бөлген жөн. Жоғарыдағы тізімнен тек сол ғана тілдің жаңа қимылын талап етеді — қалған тіркестер сіз айта алатын дыбыстарды басқаша атайды. Ал [ð] дыбысы ағылшын тілінің ең жиі сөзі the ішінде отыр және сіздің сөзіңізде кез келген басқа дыбыстан жиі естіледі. Оны бір рет дұрыс қою елу сөз жаттағаннан тиімдірек.

Өзіңізді тексеріңіз

Төмендегі тесте — дауыссыз тіркестері және ch әрпінің үш түрлі оқылуы.