व्यञ्जन अक्षरका जोडी: sh, ch, th, ph, ck, ng

स्वरजस्तै व्यञ्जन पनि जोडी बनाएर एउटै ध्वनि दिन सक्छन्। यस्ता जोडी धेरै छैनन्, तिनमा अपवाद लगभग छैनन्, र तिनबिना अंग्रेजीका सबैभन्दा आम शब्द — this, she, thing, school — पढ्नै सकिँदैन।

sh — [ʃ]

she, shop, fish, English, finish

नेपालीमा श, ष र स प्रायः एउटै [s] जस्तो उच्चारण हुन्छन्, त्यसैले [ʃ] तपाईंका लागि छुट्टै, नयाँ ध्वनि हो। [s] भन्दा जिब्रो अलि पछाडि सार्नुहोस् र ओठ अलि गोलो पारेर अगाडि निकाल्नुहोस्। she र see, ship र sip फरक शब्द हुन्।

ch — [tʃ]

chair, lunch, teacher, much, child

नेपालीको च जस्तै, तर नेपालीमा च प्रायः जिब्रोको टुप्पो दाँतनजिक राखेर बोलिन्छ; अंग्रेजी [tʃ] मा जिब्रो अलि पछाडि, sh को ठाउँमा हुन्छ। यसबाहेक ch जोडीलाई पढ्ने अरू दुई तरिका छन्, र दुवै आम शब्दमा भेटिन्छन्:

ध्वनि	शब्द कहाँबाट आयो	उदाहरण
[tʃ]	सामान्य	chair, cheese, watch
[k]	ग्रीकबाट	school, Christmas, stomach, character
[ʃ]	फ्रेन्चबाट	machine, chef, champagne

छोटो स्वरपछि ch को सट्टा tch लेखिन्छ, तर पढाइ उही रहन्छ: watch, match, kitchen।

th — दुई ध्वनि, र दुवै नयाँ

सूचीमा यो सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण जोडी हो। लेखाइमा एउटै, बोलीमा दुई ध्वनि।

ध्वनि	कसरी बोल्ने	उदाहरण
[θ] अघोष	जिब्रो दाँतको बीचमा, आवाजबिना	think, three, month, thank
[ð] घोष	उही स्थिति, तर आवाजसहित	this, that, the, mother, they

लगभग सधैँ काम गर्ने सङ्केत: सहायक शब्दमा (the, this, that, they, there, then, with) — घोष [ð]; सामान्य शब्दमा — अघोष [θ]।

नेपालीमा यिनको सिधा जोडा छैन, तर नेपालीका दन्त्य त, थ, द (जिब्रो दाँतमा छुन्छ) अंग्रेजीका आफ्नै t/d भन्दा यिनको बढी नजिक छन् — त्यसैले धेरै नेपाली भाषीले [θ] लाई थ र [ð] लाई द बनाउँछन्, र "स" वा "ज" ले बदल्नुभन्दा यो सुरुवात राम्रो हो। साँचो फरक यति मात्र हो: जिब्रोको टुप्पो दाँतको बीचमा जानुपर्छ, दाँतको पछाडि होइन। think र sink (डुब्नु), thing र sing (गाउनु) — फरक शब्द हुन्।

ph — [f]

phone, photo, elephant, graph, alphabet

यस्ता सबै शब्द ग्रीकबाट आएका हुन्। यसलाई f जस्तै पढ्नुहोस्। ध्यान दिनुहोस्: नेपालीमा f का लागि छुट्टै अक्षर छैन — "फोन" पनि फ ले नै लेखिन्छ — तर नेपालीको फ महाप्राण प हो, जसमा दुवै ओठ जोडिन्छन्। अंग्रेजी [f] मा तल्लो ओठले माथिल्लो दाँत छुनुपर्छ, र दुवै ओठ जोडिनु हुँदैन।

wh — [w], कहिलेकाहीँ [h]

• सामान्यतया [w]: what, when, where, white, why
• o अघि — [h]: who, whose, whole

ck — [k]

black, duck, kitchen, clock, pocket

ck जोडी छोटो स्वरपछि मात्र लेखिन्छ, र शब्दको सुरुमा कहिल्यै आउँदैन। यसले syllable लाई बन्द गर्छ — त्यसैले back शब्दमा [eɪ] होइन, [æ] सुनिन्छ।

ng र nk — नाकबाट निस्कने [ŋ]

जोडी	ध्वनि	उदाहरण
ng	[ŋ]	sing, long, morning, English
nk	[ŋk]	think, thank, drink, pink

यहाँ तपाईंलाई एउटा फाइदा छ: [ŋ] नेपालीको ङ नै हो — "रङ", "सिङ" को अन्त्यमा जस्तै — त्यसैले यो ध्वनि तपाईंसँग पहिल्यै छ। केवल सम्झनुहोस् कि sing शब्दको अन्त्यमा [g] छैन: यो नाकबाट निस्कने एउटै ध्वनि हो, "सिङ" जस्तै, "सिङ्ग" होइन।

qu, kn, wr

यिनलाई हामीले व्यञ्जनसम्बन्धी पाठमा हेरिसकेका छौँ: qu — [kw] (queen), र kn- तथा wr- मा पहिलो अक्षर पढिँदैन (know, write)।

सारांश

लेखाइ	ध्वनि	उदाहरण
sh	[ʃ]	shop
ch / tch	[tʃ]	chair, watch
th	[θ] / [ð]	think, this
ph	[f]	phone
wh	[w]	what
ck	[k]	black
ng	[ŋ]	sing
nk	[ŋk]	think

th ध्वनिका लागि छुट्टै एउटा अभ्यास-समय राख्नुहोस्। माथिको सूचीमा जिब्रोको नयाँ चाल माग्ने यो मात्र एउटा हो — sh र f ले पनि सानो समायोजन माग्छन्, तर बाँकी जोडीले त्यस्ता ध्वनिलाई अर्कै लेखाइ दिन्छन् जुन तपाईं पहिल्यै बोल्न सक्नुहुन्छ। र [ð] ध्वनि अंग्रेजीको सबैभन्दा आम शब्द the भित्र बसेको छ, र तपाईंको बोलीमा अरू कुनै ध्वनिभन्दा बढी पटक सुनिनेछ। यसलाई एकपटक राम्रोसँग सिक्नु पचासवटा शब्द घोक्नुभन्दा बढी काम लाग्छ।

आफैँ जाँच्नुहोस्

तलको क्विजमा व्यञ्जनका जोडी र ch लाई पढ्ने तीन फरक तरिका छन्।