अंग्रेजी वर्णमाला: अक्षर र ध्वनि

अंग्रेजी पढ्ने सिकाइ एउटा असजिलो खबरबाट सुरु हुन्छ: अक्षर 26 वटा छन्, ध्वनि लगभग 44। यसको अर्थ एउटा अक्षरले धेरै ध्वनि बोक्नुपर्छ, र कुन ध्वनि हो भन्ने वरपरका अक्षरबाट मात्र थाहा हुन्छ। यो अव्यवस्था होइन। यो केही नियमहरू मात्र हुन्, र ती सबै छवटा छोटा पाठमा अटाउँछन्।

अंग्रेजी अक्षरमा देवनागरीको जस्तो लुकेको 'अ' हुँदैन

देवनागरीमा हरेक व्यञ्जनमा 'अ' पहिल्यै जोडिएको हुन्छ — क भनेको क् + अ हो, कुनै मात्राबिना; त्यो 'अ' हटाउन हलन्त (्) चाहिन्छ। अंग्रेजीको Latin वर्णमालाले यसरी काम गर्दैन: हरेक अक्षरले एउटा ध्वनि (वा ध्वनिहरूको समूह) मात्र देखाउँछ, भित्र लुकेको कुनै स्वर हुँदैन। व्यञ्जन अक्षर स्वरबिना एक्लै केही भन्दैन — c, t, n लाई आफैँमा उच्चारण गर्न सकिँदैन। त्यसैले हरेक स्वर छुट्टै लेख्नुपर्छ, र यही कारणले अंग्रेजी शब्द देवनागरीका शब्दभन्दा लामा देखिन्छन्, ध्वनिको सङ्ख्या लगभग उत्तिकै भए पनि।

अक्षरको नाम र अक्षरको ध्वनि — दुई फरक कुरा

A अक्षरलाई [eɪ] भनिन्छ। तर cat शब्दमा यो [æ] हो, car मा [ɑː], र name मा फेरि [eɪ]।

अक्षरको नाम तब चाहिन्छ जब तपाईं कुनै शब्दको हिज्जे अक्षर-अक्षर गरेर भन्नुहुन्छ। शब्दभित्र ध्वनिले काम गर्छ, र त्यो ध्वनि वरपरका अक्षरले तय गर्छन्। यी दुई कुरा मिसाउँदा, वा हरेक अक्षरलाई देवनागरीझैँ एउटै निश्चित ध्वनि दिँदा, नयाँ सिक्ने व्यक्तिले name लाई "नेम" होइन, "नामे" पढ्छ।

वर्णमाला

अक्षर	नाम
A B C D E F G	[eɪ] [biː] [siː] [diː] [iː] [ef] [dʒiː]
H I J K L M N	[eɪtʃ] [aɪ] [dʒeɪ] [keɪ] [el] [em] [en]
O P Q R S T U	[əʊ] [piː] [kjuː] [ɑː] [es] [tiː] [juː]
V W X Y Z	[viː] [ˈdʌbljuː] [eks] [waɪ] [zed]

अन्तिम अक्षरलाई अमेरिकामा [ziː] र बेलायतमा [zed] भनिन्छ। दुवै सही हुन्।

छवटा स्वर अक्षर, बीसवटा स्वर ध्वनि

स्वर अक्षर A, E, I, O, U र कहिलेकाहीँ Y हुन्। यी छवटा मात्र हुन्, जबकि अंग्रेजीमा स्वर ध्वनि लगभग बीसवटा छन्। अंग्रेजी पढ्दाको सारा कठिनाइ यहीँ छ।

व्यञ्जन अक्षर धेरै स्थिर छन्: b लगभग सधैँ [b], m लगभग सधैँ [m]। त्यसैले आउँदा पाठहरूमा स्वरबारे धेरै र व्यञ्जनबारे कम कुरा हुनेछ।

Transcription केका लागि हो

Transcription चारकुने कोष्ठकमा लेखिन्छ: cat [kæt]। एउटा चिह्न — ठ्याक्कै एउटा ध्वनि, कुनै अपवादबिना। शब्द कसरी लेखिन्छ भन्नेमा भर नपरी त्यो कसरी सुनिन्छ भनेर देखाउने एकमात्र तरिका यही हो।

Colon ले स्वरको लम्बाइ देखाउँछ: [iː] लामो हो, [ɪ] छोटो। यो सजावट होइन: यो फरकले शब्दको अर्थ नै बदल्छ।

छोटो	लामो
ship [ʃɪp] — पानीजहाज	sheep [ʃiːp] — भेडा
live [lɪv] — बसोबास गर्नु	leave [liːv] — छाड्नु
full [fʊl] — भरिएको	fool [fuːl] — मूर्ख
sit [sɪt] — बस्नु	seat [siːt] — सिट

यहीँ नेपाली बोल्नेका लागि साँचो नयाँ कुरा छ। नेपालीमा इ/ई र उ/ऊ लेखाइमा छुट्टै भए पनि बोल्दा प्रायः उस्तै सुनिन्छन् — "दिन" र "दीन" लाई लम्बाइले होइन, अर्थ र हिज्जेले छुट्याइन्छ। अंग्रेजीमा भने स्वरको लम्बाइले नै शब्द छुट्याउँछ, त्यसैले यो फरक सुन्ने र बोल्ने सिप सुरुदेखि बसाल्नुपर्छ: sheep को [iː] साँच्चै तन्काएर, र ship को [ɪ] छोटो र अलि खुकुलो।

नेपालीमा पनि भएका ध्वनि

अंग्रेजीका केही ध्वनि तपाईंसँग पहिल्यै तयार छन् — यो थाहा हुँदा समय बच्छ।

ध्वनि	उदाहरण	नेपालीमा सबैभन्दा नजिक
[t] दन्त्य [t̪] होइन	tea	वास्तवमा नेपालीको ट नजिक, त होइन (त्यसैले "टेबल" लेखिन्छ)
[d]	day	वास्तवमा नेपालीको ड नजिक, द होइन
[ŋ]	sing	"रङ", "ढङ्ग" को ङ
[r]	red	नेपालीको र भन्दा नरम: जिब्रोले मुखको छाना छुँदैन, फड्किँदैन

नेपालीमा नभएका ध्वनि

ध्वनि	उदाहरण	के ध्यान दिने
[θ]	think	जिब्रोको टुप्पो दाँतको बीचमा, आवाजबिना
[ð]	this	उही स्थिति, तर आवाजसहित
[v] बनाम [w]	van बनाम wine	नेपालीमा [v] छैन: v लाई प्रायः भ (भ्यान) र w लाई व बनाइन्छ; अंग्रेजीमा यी दुई छुट्टाछुट्टै ध्वनि हुन्
[æ]	cat	नेपालीमा सिधा बराबर छैन; आगन्तुक शब्दमा "्या" ले लेखिन्छ (क्याट, ब्याग), तर यो य + आ होइन, एउटै स्वर हो

[θ] र [ð] दुवैमा जिब्रोको टुप्पो दाँतको बीचमा राख्नुपर्छ, र नेपालीमा यस्तो कुनै ध्वनि छैन। नेपालीमा यिनलाई प्रायः थ र द ले बदलिन्छ ("थ्याङ्क यू"), कसैले स पनि भन्छन्। तर थ मा जिब्रोले हावा एकछिन रोक्छ, [θ] मा हावा नरोकिई निरन्तर बग्छ; र स बोल्दा त अर्थ नै फेरिन सक्छ — think (सोच्नु) र sink (डुब्नु) फरक शब्द हुन्।

V र w को जाल पनि उत्तिकै आम छ: नेपालीमा [v] ध्वनि नै छैन, त्यसैले v भएका आगन्तुक शब्द प्रायः भ ले लेखिन्छन् र बोलिन्छन् (भिडियो, भिसा)। तर भ मा दुवै ओठ जोडिन्छन्, र अंग्रेजीमा vet (पशु चिकित्सक) र wet (भिजेको) फरक शब्द हुन्। V का लागि तल्लो ओठले माथिल्ला दाँत छुन्छ; w का लागि दुवै ओठ गोलो भएर अगाडि आउँछन्, दाँत संलग्न हुँदैनन्।

[f] (fan) र [z] (zoo) पनि नेपालीमा छैनन्। नेपालीको फ मूल रूपमा दुवै ओठ जोडेर बोलिने [pʰ] हो, र ज मा जिब्रो पहिले टाँसिन्छ। [f] मा तल्लो ओठले माथिल्ला दाँत छुन्छ र हावा निरन्तर बग्छ; [z] मा जिब्रो कतै टाँसिँदैन — [s] जस्तै हावा बग्छ, आवाजसहित।

सुरुमा आउने व्यञ्जन-समूहबारे एउटा टिप्पणी

नेपालीका ठेट शब्द "स + व्यञ्जन" बाट विरलै सुरु हुन्छन् (स्थान, स्वर जस्ता संस्कृतबाट आएका शब्दबाहेक) — त्यसैले school, station र speak जस्ता अंग्रेजी शब्दको सुरुमा एउटा थप स्वर जोड्ने बानी कतिपय बोलीमा सुनिन्छ ("इस्कुल", "इस्टेसन")। अंग्रेजीमा यस्तो सुरुवात पूर्ण रूपमा सामान्य हो र कुनै स्वरबिना बोलिन्छ — यसको अभ्यास गर्नुपर्छ।

अक्षर होइन, सिलेबल पढिन्छ

यहाँ सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा छ: अंग्रेजी शब्द पढ्न तपाईंले एउटा अक्षरमा होइन, पूरा सिलेबल मा हेर्नुपर्छ — अर्थात् स्वर र त्यसपछि आउने कुरामा।

तुलना गर्नुहोस्: hat र hate। अक्षर a उही हो, तर ध्वनि दुई फरक छन्, किनभने दोस्रो शब्दमा व्यञ्जनपछि e आएको छ। पढ्ने तरिका यसैले बदल्छ।

शब्दलाई पूरै घोक्ने प्रयास नगर्नुहोस्। हरेक शब्दको हिज्जेलाई तस्बिरजस्तै सम्झने विचार धेरैजसो मानिसको मनमा आउँछ, तर यो बन्द गल्लीतिर लैजान्छ: शब्द दसौँ हजार छन्, र पढ्ने नियम छवटा पाठमा मात्र छन्। नियमले अंग्रेजीका लगभग 80% शब्द समेट्छन्, बाँकीलाई एक-एक गरेर घोक्नुपर्छ, तर ती धेरै छैनन्। नियमबाट सुरु गर्नु र बाटोमा अपवाद सङ्कलन गर्दै जानु सही तरिका हो।

आफैँ अभ्यास गर्नुहोस्

तलको क्विजमा अक्षरका नाम, स्वरको लम्बाइ, र नेपालीमा नपाइने ध्वनि छन्।