Present Perfect Continuous: қачондан бери қиляпсиз?
Have been плюс -ing — ҳалигача давом этаётган нарсанинг давомийлиги ҳақидаги замон ва унинг оддий present perfect-дан фарқи.
I have been waiting for an hour.
I wait ҳам эмас, I waited ҳам эмас, I have waited ҳам эмас. Бу замоннинг битта вазифаси бор: ўтмишда бошланган ҳаракатни айни шу онга боғлаб, давомийликка урғу бериш.
Шакли
have / has been + феъл**-ing**
| Эга | Шакли |
|---|---|
| I, you, we, they | have been working |
| he, she, it | has been working |
Инкор шакли: She hasn't been sleeping well. Савол: How long have you been learning English? Қисқа шакллар: I've been · he's been · they've been
For ва since
Бу икки сўз маънонинг деярли ҳаммасини кўтаради, уларни чалкаштириш эса — классик хато.
- for + вақт оралиғи: for an hour, for three years, for ages
- since + бошланиш нуқтаси: since Monday, since 2019, since I was ten
I've been living here for six years. · I've been living here since 2019.
Икки гап ҳам ўша олти йилни тасвирлайди. For оралиқни ўлчайди, since унинг қаердан бошланганини атайди.
Оддий present perfect билан таққослаганда
Иккиси яқин, фарқ — эътиборда.
| Эътибор | |
|---|---|
| I have painted the kitchen. | натижа — бўялиб бўлди, ранги янги |
| I have been painting the kitchen. | жараён — шунинг учун устим бўёқ |
- She has written three emails. — тайёр уч хат бор.
- She has been writing emails all morning. — эрталаб шундай ўтди.
Қулай мўлжал: саналадиган нарса бўлса, одатда оддий present perfect келади (I've read two books). Натижани санамай, вақтни ўлчаётган бўлсангиз — continuous олинг (I've been reading all day).
Ҳаракат ҳали давом этаётган ҳам, яқинда тугаган ҳам бўлиши мумкин — иккиси ҳам одатий. I've been running «ҳали югуриб юрибман» деганни ҳам, «шунинг учун нафасим қисяпти» деганни ҳам билдиради.
Ҳозирги вазиятни тушунтириш
Бу замоннинг жонли суҳбатдаги энг фойдали жиҳати — айнан шу. Бирор нарса ҳозир кўзга ташланиб турибди, continuous эса унинг сабабини тушунтиради.
- Your eyes are red. Have you been crying?
- The streets are wet. It has been raining.
- I'm exhausted — I**'ve been working** since six.
Ҳолат феъллари оддий шаклда қолади
Бошқа замонларда -ing қабул қилмайдиган феъллар бу ерда ҳам қабул қилмайди:
know, be, have («эга бўлиш» маъносида), like, believe, belong
- ❌ I have been knowing her for years.
- ✅ I have known her for years.
Бу муҳим, чунки «қачондан бери» деган саволлар continuous-га қаттиқ тортади — know, be, have эса айнан улар билан ишлатгингиз келадиган феъллар.
- ✅ I**'ve been** here for an hour. («I've been being here» эмас)
- ✅ We**'ve had** this car since 2020.
Суҳбат устида
Эски танишни учратганда
A: You look well. How long have you been living in Berlin?
B: Since March, so about six months. I've been learning German, but it's slow.
A: You've always been good at languages.
B: I've been saying that for years and nobody believes me.
Have been living, have been learning, have been saying — ҳаммаси шу онга етган оралиқни ўлчайди. Have always been оддий шаклда қолади, чунки be — ҳолат.
Ўзингизни текшириб кўринг
Қуйидаги тест for/since жуфтини, натижа ва жараён қарама-қаршилигини ҳамда -ing қабул қилмайдиган ҳолат феълларини машқ қилдиради.