Инглиз тилидаги ундошларни ўқиш

Ундошлар — инглизча ўқишнинг енгил қисми. Уларнинг кўпи ҳамиша бир хил ўқилади: b [b], d [d], m [m], n [n], p [p], t [t], v [v], z [z]. Эсда сақлаш керак бўлгани — бор-йўғи тўртта ҳарф ва битта рўйхат.

C: e, i, y олдида — [s], қолган ҳолларда — [k]

e, i, y олдида [s]	Қолган ҳолларда [k]
city [ˈsɪti] — шаҳар	cat [kæt] — мушук
cent [sent] — цент	cup [kʌp] — пиёла
cycle [ˈsaɪkl] — цикл	clock [klɒk] — соат
nice [naɪs] — яхши	come [kʌm] — келмоқ

Текшириш осон: кейинги ҳарфга қаранг. e, i ёки y бўлса — [s] деб ўқинг. Бошқа ҳарф ёки сўз охири бўлса — [k].

cycle сўзида икки қоида бирданига ишлайди: биринчи c — y олдида, [s]; иккинчиси — l олдида, [k].

G: e, i, y олдида — одатда [dʒ], қолганда [g]

e, i, y олдида [dʒ]	Қолган ҳолларда [g]
page [peɪdʒ] — саҳифа	go [gəʊ] — бормоқ
gym [dʒɪm] — спортзал	big [bɪg] — катта
giant [ˈdʒaɪənt] — девқомат	garden [ˈgɑːdn] — боғ
age [eɪdʒ] — ёш	dog [dɒg] — ит

«Одатда» сўзи бекор турган эмас. g ҳарфининг кўп истисноси бор ва уларнинг ҳаммаси — дарҳол ёдлаб олган маъқул кўп учрайдиган сўзлар: get, give, girl, begin, forget, together. Уларда e ва i олдидаги g [g] бўлиб ўқилади.

c ҳарфида бундай рўйхат йўқ — қоида амалда мукаммал ишлайди.

S: [s] ёки [z]

Сўз бошида — ҳамиша [s]: sun, stop, six.

Унлилар орасида ва жарангли товушдан кейин сўз охирида — [z]:

• his [hɪz], is [ɪz], has [hæz]
• rose [rəʊz], nose [nəʊz], music [ˈmjuːzɪk]
• dogs [dɒgz], friends [frendz]

-s қўшимчаси ҳақида батафсил — қўшимчалар ҳақидаги мақолада.

X ва Q

• x — одатда [ks]: box [bɒks], six [sɪks], next [nekst]. Урғу остидаги унлилар орасида — [gz]: exam [ɪgˈzæm], example [ɪgˈzɑːmpl]. Ўзбек лотин ёзувидаги x ([χ], «х») бундан фарқли.
• q ҳеч қачон ёлғиз юрмайди: ҳамиша qu ва ҳамиша [kw] — queen [kwiːn], question [ˈkwestʃən], quick [kwɪk]. Ўзбек лотин ёзувидаги q ([q], «қ») билан адаштирманг.

Ўқилмайдиган ундошлар

Баъзи ундошлар ёзилади, лекин эшитилмайди. Рўйхат қисқа, уни шунчаки ёдлаб олган маъқул.

Бирикма	Ўқилмайди	Мисоллар
kn-	k	know, knife, knee
wr-	w	write, wrong, wrist
-mb	b	climb, lamb, thumb
-gh	gh	night, light, high
-lk	l	talk, walk, chalk
-st-	t	listen, castle, whistle
h-	h	hour, honest
wh-	h	who, whose, whole

Бир хил эшитиладиган жуфтларга эътибор беринг: know ва no, write ва right, hour ва our. Қулоққа улар ажратилмайди, ёзувда эса — турли сўзлар.

Қўш ундошлар

Қўш ундош битта товуш бўлиб ўқилади: sorry [ˈsɒri], dinner [ˈdɪnə], letter [ˈletə], happy [ˈhæpi]. Инглиз тилида товушни чўзиш йўқ (ўзбекчадаги «саккиз», «оппоқ» сўзларидагидек эмас).

Лекин олдидаги унлининг ўқилишига қўш ундош таъсир қилади: у бўғинни ёпади. dinner [ˈdɪnə] ва diner [ˈdaɪnə] сўзларини солиштиринг — иккинчи n ҳарфидан биринчи бўғин ёпилиб, i қисқа ўқилган.

Ўқилмайдиган ҳарф — деярли ҳамиша тарих қолдиғи. knife ва write сўзларининг биринчи товушини беш аср олдин айтишган, кейин у тилдан чиқиб кетди-ю, ёзуви қолди. Инглиз имлоси шундай қурилган: у сўз бир замонлар қандай эшитилганини сақлайди. Буни билиш шарт эмас, лекин ёзувдан йўқ мантиқни излашни тўхтатишга ёрдам беради — юқоридаги жадвалнинг саккиз қаторини ёдлаган анча самаралироқ.

Ўзингизни текшириб кўринг

Қуйидаги тестда — турли ҳарфлар олдидаги c ва g, жарангли s ва ўқилмайдиган ундошлар.