دوست‌های دروغین مترجم: واژه‌هایی که فقط آشنا به نظر می‌رسند
واژه‌های انگلیسی شبیه واژه‌های فارسی که معنای دیگری دارند — و چرا خطرناک‌تر از واژه‌های ناآشنایند.
واژهٔ ناآشنا بی‌خطر است. نگاهش می‌کنید یا می‌پرسید. دوست دروغین بدتر است: شبیه واژه‌ای است که از قبل می‌شناسید، برای همین به ذهنتان نمی‌رسد وارسی‌اش کنید — و مطمئن آن را جای نادرست می‌گذارید.
فارسی‌زبان‌ها به‌خصوص در معرض این خطر هستند، چون فارسی امروز واژه‌های بسیاری از فرانسوی و انگلیسی گرفته که در مسیر معنایشان عوض شده: «ماشین»، «رژیم»، «شانس»، «پاساژ» ... همه از انگلیسی/فرانسوی آمده‌اند و در فارسی چیز دیگری می‌گویند.
«I came here by machine.» به نظر می‌رسد machine همان «ماشین» است. در واقع machine دستگاه است و ماشین سواری — car. دستور زبان بی‌نقص است، معنا نه.
گران‌ترین‌ها
این دوست‌های دروغین معنای جمله را عوض می‌کنند، نه اینکه فقط عجیب به گوش برسند.
| واژهٔ انگلیسی | آنچه به نظر می‌رسد (فارسی) | معنای واقعی انگلیسی |
|---|---|---|
| machine | ماشین (خودرو) | دستگاه |
| motor | موتور (موتورسیکلت) | موتور، محرک |
| regime | رژیم (غذایی) | نظام حکومتی |
| chance | شانس (اقبال) | احتمال، فرصت |
| pension | پانسیون (مهمانسرا) | مستمری بازنشستگی |
| passage | پاساژ (مرکز خرید) | گذرگاه، قطعه‌ای از متن |
| factor | فاکتور (صورت‌حساب) | عامل |
| visit | ویزیت (نوبت پزشک) | دیدار، بازدید |
| agency | آژانس (سرویس تاکسی) | نمایندگی، سازمان |
| license | لیسانس (مدرک) | مجوز، گواهی |
سه‌تا از این‌ها جداگانه توجه می‌خواهند چون دائم پیش می‌آیند:
Machine «ماشین سواری» نیست. I came by machine مخاطب را گیج می‌کند. بگویید car. «ماشین لباس‌شویی» می‌شود washing machine — اینجا machine درست است.
Regime «رژیم غذایی» نیست. He is on a strict regime به نظام حکومتی می‌خورد. بگویید diet: I'm on a diet.
Chance «شانس» به معنای خوش‌اقبالی نیست. Good chance! نمی‌گویند، Good luck! می‌گویند. There's a good chance it will rain یعنی «احتمال زیاد باران می‌بارد».
جفت‌های شبیه هم
بعضی دوست‌های دروغین واژه‌های انگلیسی هستند که شبیه واژه‌های انگلیسی دیگر‌اند.
| economic (دربارهٔ اقتصاد) | economical (مقرون‌به‌صرفه) |
| historic (از نظر تاریخی مهم) | historical (مربوط به تاریخ) |
| classic (نمونه) | classical (باستانی یا موسیقی) |
| sensible (معقول) | sensitive (حساس) |
| lay (گذاشتن) | lie (دراز کشیدن) |
- An economic crisis — بحران اقتصادی. An economical car کم‌مصرف است.
- A historic day — روز مهم. A historical novel فقط در گذشته می‌گذرد.
Sensible و sensitive برای فارسی‌زبان‌ها جدا هم هست: «حساس» در فارسی sensitive است. He is sensitive یعنی زودرنج؛ He is sensible یعنی عاقل.
چرا این‌قدر دوام می‌آورند
واژه‌ای که یک بار در آن اشتباه کردید اصلاح می‌شود. ولی دوست دروغین ثابت می‌شود: هر بار که به کار می‌برید مطمئنید، کسی اصلاحتان نمی‌کند و معنای نادرست عمیق‌تر می‌نشیند. حتی در سطح C1 هم‌چنان می‌گویند «I came by machine» چون هیچ‌چیز هرگز خلافش را نشان نداده.
درمانش حفظ فهرست نیست. عادت است: اگر واژه‌ای در متن مشکوک آشنا به نظر می‌رسید، دقیقاً به همین دلیل نگاهش کنید. مهارت — بدگمانی به واژه‌های آسان است.
واژه‌هایی که مشکلی ندارند
هر چیز آشنا تله نیست. Information، problem، telephone، university، park، hotel، restaurant، taxi، bank، doctor و هزاران واژهٔ دیگر واقعاً می‌خوانند. این لایهٔ مشترک یکی از مزیت‌های بزرگ شماست؛ مقصود این نیست که به همه بدگمان باشید، بلکه این است که بدانید دستهٔ دوست‌های دروغین وجود دارد.
در گفتگو
سوء‌تفاهم
A: How did you get here?
B: By machine — my friend drove me.
A: By machine? Do you mean a car?
B: Yes, sorry — a car. I'm on a regime so I didn't want to cycle... I mean a diet!
Machine را مخاطب با کمی مکث درست می‌فهمد، ولی regime را ممکن است واقعاً اشتباه بفهمد. این خطا مثل خطای دستوری به چشم نمی‌آید؛ مخاطب فقط معنای دیگری برمی‌دارد.
خودتان را بسنجید
آزمون زیر گران‌ترین دوست‌های دروغین و جفت‌های شبیه انگلیسی را می‌سنجد.