Ki jan yon fraz senp konstwi an angle

Kreyòl ak angle sanble anpil isit la : nan toude lang, lòd de baz la se sijè — vèb — konplemen (Mwen renmen angle), e fraz la prèske toujou gen yon sijè. Pyèj yo kache nan detay yo : an kreyòl, sijè a ka disparèt (Gen lapli, Fè cho), e vèb la pa vini devan yon adjektif (Li kontan, Li nan kay la).

An angle, lòd mo yo estrik, e se li sèl ki montre ki moun ki fè kisa a ki moun. Kidonk ou pa ka chanje l.

Ki moun — fè kisa — sou kisa

Fraz angle a konstwi ak yon sèl modèl :

Sijè → Vèb → Konplemen

• The cat sees the dog. — Chat la wè chen an.
• The dog sees the cat. — Chen an wè chat la.

Se de fraz diferan. Mo yo se menm yo, lòd la chanje — e avèk li, ki moun ki wè ki moun. Angle pa gen dekliyezon. Se lòd mo yo ki fè travay sa a, e se poutèt sa ou pa ka chanje l.

Sijè	Vèb	Konplemen
I	like	English.
My sister	reads	books.
Ben	plays	football.
We	have	a big house.

Premye plas la se pou moun ki aji a. Dezyèm lan, pou aksyon an. Twazyèm lan, pou sa aksyon an pote sou li.

Pwonon konplemen yo tou swiv lòd sa a, tankou nan kreyòl : Mwen wè li vin I see him, ak pwonon an apre vèb la. Se menm lòd ak kreyòl la, kidonk pa gen pwoblèm la.

Fraz la toujou bezwen yon sijè

Kreyòl la souvan kite sijè a kote angle pa pèmèt sa : Gen lapli, Fè cho, Fè nwa. An angle, mo it pran plas sijè a :

An kreyòl	An angle
Li fè frèt. / Fè frèt.	It is cold.
Lapli ap tonbe. / Gen lapli.	It is raining.
Li fè nwa.	It is dark.
Li sèt è.	It is seven o'clock.
Li lwen.	It is far.

Pran poukont li, it sa a pa vle di anyen e li pa tradui. Li okipe yon plas ki, an angle, pa ka rete vid. Atansyon : gen nan « gen yon liv sou tab la » pa tradui pa has, men pa there is / there are.

Vèb la obligatwa tou

Dezyèm plas modèl la pa ka rete vid non plis. Si pa gen aksyon, se vèb to be ki jwe wòl li :

• He teacher. → He is a teacher.
• We at home. → We are at home.

Kreyòl la pa mande vèb la devan yon adjektif oswa yon kote (Li kontan, Nou lakay) : se erè ki pi souvan. Plis detay nan atik Vèb to be a.

Ki kote tout rès la ale

Apre konplemen an, anjeneral vini kote a, apresa tan an :

Ki moun → fè kisa → kisa → ki kote → ki lè

• I play football in the park every day.
• She reads books at home in the evening.

Lòd la prèske menm ak kreyòl — « Mwen jwe foutbòl nan pak la chak jou » —, e se bon nouvèl. Tan an, nan yon fraz angle, prèske toujou ale nan fen.

Konplemen tan an ka avanse nan kòmansman fraz la, e se sèl reòganizasyon ki pèmèt : Every day I play football in the park. Men ant vèb la ak konplemen an, ou pa ka mete anyen : I play every day football, I watch often TV — nou pa di sa.

Advèb frekans yo — eksepsyon an

Mo always, usually, often, sometimes, never mete avan vèb la :

• ❌ I drink always tea.
• ✅ I always drink tea in the morning.
• She never watches TV.

Men apre to be, se kontrè a : yo vini touswit apre — He is always late.

Fraz negatif ak kesyon yo chanje modèl la

Se yon sijè apa, men pi bon se konnen l davans : nan negasyon ak nan kesyon, lòd mo yo chanje selon règ estrik, pa lib. Ak to be, vèb la pase devan (Are you ready?), e ak tout lòt vèb yo, òksilyè do parèt (Do you like tea?). Pa gen anyen pou wè ak pa devan vèb la (Mwen pa renmen te) ni ak kesyon ki fèt ak entonasyon sèlman (Ou renmen te ?) oswa ak eske.

Konstwi yo ou menm

Eseye fòme fraz ak mo sa yo, san gade repons lan :

1. football / my brother / plays
2. it / cold / is / today
3. in the evening / we / at home / watch films
4. is / she / a teacher

Repons : My brother plays football. / It is cold today. / We watch films at home in the evening. / She is a teacher.

Lòd mo estrik la pa yon limit, se yon pwen repè. Lè ou li an kreyòl, mak tan an (te, ap) oswa plas mo yo ase pou konnen ki moun ki fè kisa. An angle, plas la ase : premye mo avan vèb la se toujou moun ki aji a. Sa mache menm nan yon fraz ou pa konnen ni nan yon tèks kote ou pa konnen mwatye mo yo — e nan kòmansman, sa vo plis pase nenpòt vokabilè.

Teste sa ou fèk li a

Tès ki anba a verifye konstriksyon fraz yo, it obligatwa a ak plas konplemen sikonstansyèl yo.