To be етістігі: am, is, are

Өзіңіз құрастыратын алғашқы ағылшын сөйлемінде to be етістігі болуы әбден мүмкін. Ол «болу» дегенді білдіреді — әрі қазақ тіліндегіден өзгеше, оны тастап кетуге болмайды.

Үш тұлғасы

Есімдік	Тұлғасы	Мысал
I	am	I am a student.
he / she / it	is	She is my sister.
you / we / they	are	They are at home.

Осы шақта одан басқа тұлға жоқ. Зат есім he/she/it немесе they сияқты ұстанады: My brother is ten. / My parents are teachers.

Ең бастысы: оны түсіріп тастауға болмайды

Қазақ тілінде бұл мағынаны жіктік жалғауы береді: «Мен оқушымын», «Сен оқушысың». Жалғау сөздің өзіне жалғанады, бөлек сөз керек емес. Ағылшын тілінде керісінше: жалғау жоқ, оның орнына бөлек сөз тұрады, әрі оны қалдырып кетуге болмайды.

Қазақша	Қате	Дұрыс
Ол мұғалім.	He teacher.	He is a teacher.
Мен ашпын.	I hungry.	I am hungry.
Біз үйдеміз.	We at home.	We are at home.
Ол ақылды.	She smart.	She is smart.

Үшінші жақта («Ол мұғалім») қазақ тілінде жалғау да қойылмайды, сондықтан бұл сөйлем ағылшынша ең жиі қате жасалатыны. Өзіңізді қарапайым сұрақпен тексеріңіз: сөйлемде етістік бар ма? Егер бастауыштан кейін зат есім («мұғалім»), сын есім («аш») немесе орын («үйде») тұрса, етістік жоқ — оны қою керек.

Қысқа тұлғалар

Сөйлеу тілінде әрдайым дерлік қысқа айтады:

• I am → I'm — I'm from Almaty.
• he is → he's, she is → she's, it is → it's
• you are → you're, we are → we're, they are → they're

Дәйекше түсіп қалған әріптің орнына тұрады. Бұл бір буын болып оқылады: I'm [aɪm], he's [hiːz].

Болымсыз түр: not етістіктен кейін

Мұнда ешқандай do not керек емес — not демеулігі жай ғана артынан келеді:

• I am not ready. → I'm not ready.
• He is not at school. → He isn't at school.
• They are not hungry. → They aren't hungry.

Назар аударыңыз: бірінші жақта қысқа тұлға біреу ғана — I'm not. amn't деген тұлға жоқ.

Сұрақ: орнын ауыстырамыз

Сұрақ қою үшін етістікті бастауыштың алдына қойыңыз:

Хабарлы сөйлем	Сұрақ
You are a student.	Are you a student?
She is here.	Is she here?
I am late.	Am I late?

what, where, who, how сөздерімен сұрау есімдігі бәрінен бұрын тұрады: Where are you from? How old is your brother?

Қысқа жауаптар

Мұндай сұраққа ағылшынша бір ғана yes деп жауап бермейді — етістікті қайталайды:

• Are you tired? — Yes, I am. / No, I'm not.
• Is this your bag? — Yes, it is. / No, it isn't.
• Are they at home? — Yes, they are. / No, they aren't.

Болымды жауапта қысқа тұлғаны қолданбайды: Yes, I am, бірақ Yes, I'm емес.

To be тағы қай жерде керек

Не айтамыз	Мысал
Аты	My name is Aigerim.
Жасы	I am twelve.
Мамандығы	He is a doctor.
Орны	We are in the park.
Күйі	She is tired.
Сипаттамасы	The box is big and red.
Ауа райы	It is cold today.

Жас туралы бөлек айту керек: қазақша «мен он екі жастамын», ағылшынша — I am twelve. I have twelve емес. Жас — сізде бар нәрсе емес, сіздің кім екеніңіз.

Бұл — жіктелуі шынымен өзгеретін жалғыз ағылшын етістігі. Қалғандарының осы шақта екі тұлғасы бар — work пен works, — ал to be етістігінде үшеу, әрі олар түпнұсқа сөзге мүлдем ұқсамайды. Әділетсіздік сияқты көрінеді, бірақ оның екінші жағы бар: бұл — тілдің ең жиі етістігі, сондықтан үш тұлғаны алғашқы аптада-ақ пысықтап аласыз, ары қарайғысының бәрі оңайырақ болады.

Өзіңізді тексеріңіз

Төмендегі тесте — am, is және are арасындағы таңдау, болымсыз түр, сұрақтар және қысқа жауаптар.