A, An, The: артикллардан қандай тўғри фойдаланиш керак
a, an, the ва артиклсиз қўллашнинг тушунарли тизими — бу она тилида артикль йўқ барча одамлар учун қийин мавзу.
Ўзбек тилида артикллар умуман йўқ, шунинг учун "a," "an" ва "the" тасодифий товушлар йиғиндиси бўлиб туюлиши мумкин. Аслида бу ерда аниқ тизим бор.
Уч вариант
Ҳар бир саналадиган отнинг бирлик шакли олдидан уч вариантдан бирини танлаш керак:
- a / an — бирор нарса, номаълум
- the — иккала суҳбатдош ҳам биладиган аниқ бир нарса
- (ҳеч нарса) — умумий тушунчалар, кўплик ёки саналмайдиган отлар
1. "A" ёки "an": аниқланмаган бир нарса
Бирор нарсани биринчи марта айтганда ёки қайси нарса эканлиги муҳим бўлмаганда a/an ишлатинг.
- I saw a dog in the park. (Мен боғда ит кўрдим — исталган, биринчи эслатиш.)
- Can I borrow a pen? (Қалам олсам бўладими? — исталганини.)
a ва an ўртасидаги танлов ҳарфга эмас, товушга боғлиқ:
- унли товуш олдидан an: an apple, an hour, an honest man
- ундош товуш олдидан a: a university ("юниверсити" бўлиб эшитилади), a European trip
Унинг яна иккита кичик вазифаси бор: касб номи ва такрорланишни ёки бирлик нархини билдириш.
- She's a doctor. · He's an architect.
- twice a week · £5 a kilo · 60 miles an hour
2. "The": аниқ, аввалдан маълум нарса
Иккала суҳбатдош ҳам қайси нарса ҳақида гап кетаётганини аниқ билганда the ишлатинг.
- I saw a dog. The dog was barking. (Энди иккаламиз ҳам қайси ит ҳақида гап кетаётганини биламиз.)
- Close the door, please. (Хонада битта аниқ эшик бор.)
- The sun is bright today. (Қуёш биттагина.)
- She's the best student in the class. (Орттирма даража — ҳамиша аниқ.)
The тартиб сонлар билан ва отдан кейин аниқловчи ибора келганда ҳам мажбурий:
- the first time · the last bus · the only one
- the man who called yesterday · the book on the table
Географик номлар: ёдлаб олинадиган истиснолар
| the билан | Артиклсиз |
|---|---|
| дарёлар, денгизлар, океанлар: the Thames, the Baltic | кўллар: Lake Geneva |
| тоғ тизмалари: the Alps | алоҳида чўққилар: Everest |
| кўплик шаклидаги давлатлар: the Netherlands, the UK | давлатларнинг аксарияти: France, Japan |
| чўллар ва ҳудудлар: the Sahara, the Middle East | шаҳарлар ва қитъалар: Paris, Africa |
3. Артиклсиз
Артикль керак эмас:
- Кўплик ёки саналмайдиган отлар олдидан, умумий маънода айтилганда: Dogs are loyal. I like coffee.
- Хос отларнинг аксарияти олдидан: Max lives in Spain.
- Овқатланиш номлари, тиллар ва спорт турларининг аксарияти олдидан: We had breakfast. She speaks French. He plays tennis.
Муассасалар: бино ми ёки мақсад ми?
Жой ўз мақсадига кўра ишлатилганда, инглиз тили артиклни олиб ташлайди. Бинонинг ўзи ҳақида гап кетганда — артикль қайтиб келади.
| Артиклсиз (мақсад) | the билан (бино) |
|---|---|
| He's in hospital. (у бемор) | I parked at the hospital. |
| She's at school. (ўқияпти) | The school was built in 1890. |
| They went to prison. (маҳбус сифатида) | We drove past the prison. |
| I go to bed at eleven. | Sit on the bed. |
Бирор нарсани умумлаштириб айтишнинг уч усули
Учаласи ҳам тўғри, фақат маънодаги нозик фарқ билан ажралади:
- Dogs are loyal. (оддий, кундалик вариант)
- A dog is loyal. (ҳаммаси номидан исталган бир вакил)
- The dog is a loyal animal. (расмий, илмий — турлар ва ихтиролар ҳақида шундай дейилади)
Ҳаммаси бирга
| Гап | Нега |
|---|---|
| I need a laptop. | исталган ноутбук — биринчи эслатиш |
| Where's the laptop I bought yesterday? | аниқ, аввалдан маълум ноутбук |
| Laptops are expensive. | умумий хулоса, артиклсиз |
Тез-тез учрайдиган хато
❌ I am engineer. ✅ I am an engineer. (бирликдаги саналадиган от олдидан деярли ҳамиша артикль керак)
❌ I went to the school by bus. (агар бу иккингиз ҳам ўйлаётган аниқ мактаб биноси бўлмаса) ✅ I went to school by bus. (мактаб тушунча/ҳаракат сифатида, бино эмас)
Иккиланиб қолсангиз, битта савол беринг — суҳбатдошингиз қайси аниқ нарса ҳақида гап кетаётганини биладими? Ҳа → the. Йўқ ва у кўплардан бири → a/an. Йўқ ва мен бутун тоифани назарда тутяпман → ҳеч нарса.
Ишлаб турган артикллар, тўрт реплика
A: I'm looking for a flat near the station.
B: The one on Mill Road is still free. It's the cheapest I've seen.
A: Is it? I saw a flat there last year — the kitchen was tiny.
B: Flats in that area usually are. But the rent is good.
A flat — исталган квартира, the one on Mill Road — аниқ ва аввалдан маълум, flats in that area — бутун тоифа.
Ўзингизни текшириб кўринг
Қуйидаги тестда бешта кундалик гап бор, a, an, the ёки артиклсиз вариантини танлаш керак.