Мажҳул нисбат: қачон ва нега қўллаш керак

Мажҳул нисбатнинг обрўси ёмон, бу асосан она тили эгалари учун ёзилган ёзув маслаҳатларидан келиб чиқади. Аслида у ишбилармонлик, техник ва академик инглиз тилида зарур — фақат онгли равишда қўлланилса.

Қандай ясалади

be (керакли замонда) + ўтган замон сифатдоши.

Аниқ нисбат	Мажҳул нисбат
The team wrote the report.	The report was written by the team.
They are testing the system.	The system is being tested.
Someone has stolen my bag.	My bag has been stolen.
They will announce it.	It will be announced.
We must check it.	It must be checked.

Фақат be феълининг замони ўзгаради; сифатдош ўзгаришсиз қолади.

Тусланмайдиган шакллар

Мажҳул нисбат to дан кейин ҳам, предлоглардан кейин ҳам учрайди — оддий гапларда у айнан шу ердан кўрина бошлайди:

• This needs to be done today.
• She hates being interrupted.
• The report should have been sent on Friday.

Мажҳул нисбат қачон ўринли

1. Ижрочи номаълум ёки муҳим эмас

• My bag was stolen. (ким эканлиги номаълум)
• The road was resurfaced last week. (ким қилгани муҳим эмас)

2. Натижа ижрочидан муҳимроқ

• The vaccine was developed in under a year.

3. Жараёнлар ва тартиб-қоидаларни тасвирлаш

• The samples are heated to 90°C, then left to cool.

4. Одоб — айбламасликка интилиш

• Mistakes were made. («сиз хато қилдингиз» дегани ўрнига)
• The deadline was missed.

Охирги банд иш муносабатларида айниқса қимматли, бу ерда айбдорни номлаш баъзан аксинча таъсир қилиши мумкин.

5. Мавзуни гапнинг бошида ушлаб туриш

Инглиз тили маълум маълумотни олдинга қўйишни маъқул кўради. Абзац таклиф ҳақида бўлса, the proposal эга бўлиб қолаверсин:

We spent three weeks on the proposal. It was rejected the following Monday.

The board rejected it варианти янги иштирокчини эга ўрнига олиб келиб, ипни узиб қўяр эди.

Иккита тўлдирувчиси бор феъллар

give, send, offer, tell, pay каби феълларда иккита мажҳул нусха мумкин ва инглиз тили одамдан бошланишини аниқ маъқул кўради:

• They gave me a refund. → ✅ I was given a refund. (табиий)
• → 🚫 A refund was given to me. (тўғри, лекин сунъий эшитилади)

get феъли билан мажҳул нисбат

Сўзлашувда get кўпинча be ни алмаштиради — одатда кутилмаганда, истамасдан ёки тасодифан бўлган нарса ҳақида гап кетганда.

• He got fired. · My phone got broken. · We got stopped at the border.

Бу сўзлашув варианти: ёзма матнда be ни қолдиринг.

Шахссиз мажҳул нисбат

Академик ва янгиликлар услубидаги инглиз тилида хулосани масъулиятни ўз зиммасига олмасдан етказиш учун шундай қўлланилади:

• It is said that the company is in trouble.
• The company is said to be in trouble.
• He is thought to have left the country.

Иккала қурилма ҳам say, think, believe, report, know, expect феъллари билан ишлайди.

Мажҳул нисбатдан қочиш маъқул бўлган ҳолатлар

Ижрочи муҳим бўлса, аниқ нисбат қисқа ва тушунарли:

• ❌ A decision was reached by the committee.
• ✅ The committee reached a decision.

Ҳақиқий савол «мажҳулми, аниқми» эмас — «бу гап нима ҳақида бўлиши керак?» деган савол. Шуни эга ўрнига қўйинг, шунда нисбат ўзи аниқланади.

Ижрочини кўрсатиш: by

by ни фақат ижрочини айтиш маъқул бўлган ҳолдагина қўшинг.

• The proposal was rejected by the board. (муҳим)
• The window was broken by someone. (маъносиз — «The window was broken» етарли)

Кўп учрайдиган хато: «be» ни тушириб қолдириш

• ❌ The report written last week.
• ✅ The report was written last week.

Ўзингизни текшириб кўринг

Қуйидаги тест шаклни ҳам, ундан ҳам қийинини — мажҳул нисбат қачон ўринли эканини тушунишни ҳам текширади.