Қўшимча саволлар (question tags): ..., isn't it?

Қўшимча саволлар сўзлашув инглиз тилида кўп учрайди ва осон ўрганилади, лекин бироз чалкаштириб қўйиш ҳам осон бўлган механик қоидага бўйсунади.

Асосий қоида: қарама-қарши белги

Тасдиқ гап → инкор шаклидаги қўшимча савол. Инкор гап → тасдиқ шаклидаги қўшимча савол.

It's cold today, isn't it?

It isn't cold today, is it?

You've finished, haven't you?

You haven't finished, have you?

Қайси ёрдамчи феъл керак?

Гапдаги ёрдамчи феълни такрорланг. Агар у бўлмаса — do / does / did олинг.

Гап	Қўшимча савол
She is ready	isn't she?
They have left	haven't they?
He can swim	can't he?
You like it	don't you?
She works here	doesn't she?
They went home	didn't they?
You must go	mustn't you?
We used to live there	didn't we?
You'd better ask	hadn't you?

There is / there are иборасида қўшимча савол, гўё у гапнинг эгасидек, there сўзини сақлайди:

• There's a problem, isn't there?
• There weren't many people, were there?

Эсда сақлашга арзийдиган истиснолар

• I am late, aren't I? (amn't I эмас)
• Let's go, shall we?
• Open the window, will you? (буйруқ майлидан кейин)
• Nobody called, did they? (nobody, no one, someone каби сўзлар қўшимча саволда they олади)
• Nothing happened, did it?

Яширин инкорга эҳтиёт бўлинг. Never, hardly, rarely, nobody сўзлари гапни аллақачон инкор қилиб қўяди, шунинг учун қўшимча савол тасдиқ шаклида қолади:

He never calls, does he?

Бир хил белгидаги қўшимча савол

Тасдиқ гапга тасдиқ шаклидаги қўшимча савол қўшилиши — хато эмас: бундай қилиб сиз ҳозиргина бир нарсани тушунганингизни билдирасиз. Оттенок — қизиқиш, шубҳа ёки сарказм, овоз оҳангига боғлиқ.

• So you're the new manager, are you?
• You think that's funny, do you?

Эҳтиёткорлик билан ишлатинг: бир хил оҳангда айтилса, бу қўпол ёки пичинг қилгандек эшитилиши мумкин.

Қўшимча саволга қандай жавоб бериш керак

Фактга жавоб беринг, қўшимча саволнинг шаклига эмас. Инглиз тили ўзбекчадаги каби инкорга мослаш учун yes ва noни тескари алмаштирмайди: ўзбекчада «Овқатланмадингиз, шундайми?» деган саволга «Ҳа, овқатланмадим» дейиш мумкин, инглизчада эса айнан фактга жавоб берилади.

• You haven't eaten, have you? — No, I haven't. (яъни: мен овқатланмаганман)
• You haven't eaten, have you? — Yes, I have. (яъни: мен овқатландим)

Интонация маънони ўзгартиради

Жонли суҳбатда муҳими — айнан шу.

• Пасаядиган интонация → сиз сўраётганингиз йўқ, келишув кутяпсиз.

  Lovely day, isn't it? ↘ (small talk — шунчаки рози бўлинг)

• Кўтариладиган интонация → ҳақиқий савол, сиз ишонч ҳосил қилмагансиз.

  You locked the door, didn't you? ↗ (менга ҳақиқатан билиш керак)

Пасаядиган қўшимча саволга ҳақиқий саволга жавоб бергандек жавоб бериш — суҳбатни тўхтатиб қўйиш дегани.

Қўшимча саволлар нима учун керак — улар қатъий ҳукмни юмшатиб, уни жавоб бериш мумкин бўлган репликага айлантиради. That's expensive — бу ҳукм; That's expensive, isn't it? — келишувга таклиф.

Ҳар бир қўшимча савол ўз ролида

A: Long queue, isn't it? ↘

B: Awful. You've been waiting a while, haven't you? ↗

A: Half an hour. They don't open the second desk, do they.

B: Never. So you come here often, do you?

Биринчиси — small talk, иккинчиси — ҳақиқий савол, учинчиси — чарчаган шикоят, тўртинчиси — енгил қизиқиш билан айтилган бир хил белгидаги қўшимча савол.

Ўзингизни текшириб кўринг

Қуйидаги тестда — механика ва истиснолар.