Мактаб ҳақида оддий инглизча матнлар

Мактаб мавзуси — дарсликда алоҳида сўзлар эмас, боғланган матнлар пайдо бўладиган биринчи мавзу. Мана шундай учта матн ва уларда энг кўп учрайдиган сўзлар.

Олдиндан керак бўладиган сўзлар

Сўз	Ўқилиши	Маъноси
school	[skuːl]	мактаб
class	[klɑːs]	синф (гуруҳ)
classroom	[ˈklɑːsruːm]	синф хонаси
lesson	[ˈlesn]	дарс
teacher	[ˈtiːtʃə]	ўқитувчи
pupil	[ˈpjuːpl]	ўқувчи
desk	[desk]	парта
board	[bɔːd]	доска
pen / pencil	[pen] [ˈpensl]	ручка / қалам
book	[bʊk]	китоб
timetable	[ˈtaɪmteɪbl]	дарс жадвали
break	[breɪk]	танаффус
homework	[ˈhəʊmwɜːk]	уй вазифаси
mark	[mɑːk]	баҳо

Икки сўзни алоҳида айтиш керак: pupil ва pencil ўхшаш кўринади, лекин турлича ўқилади — биринчисида очиқ бўғин [juː] беради, иккинчисида бўғин ёпиқ [e], i дан олдинги c эса [s] бўлади. break [breɪk] эса — great сўзидагидек, ea бирикмасининг ўша камдан-кам ўқилиши.

1-матн: менинг синфим

This is my classroom. It is big and light. There are twelve desks and one big board.

Our teacher is Miss Green. She is nice. She helps us when we do not understand.

On the wall we have a map and a timetable. Under the window there is a plant.

Бу ерда there is / there are конструкцияси пайдо бўлади — «бор, жойлашган» маъносини беради. There сўзи [ðeə] деб ўқилади: ёрдамчи сўз, демак th жарангли (ўзбек тилида бундай товуш йўқ — тил учини тишлар орасига қўйинг).

2-матн: дарс жадвали

On Monday we have English, maths and history. On Tuesday we have sport.

Lessons start at eight thirty and finish at two. Each lesson is forty minutes long.

After the third lesson we have a long break. We eat lunch and play in the yard.

Сўз	Ўқилиши	Сабаби
Monday	[ˈmʌndeɪ]	ёпиқ бўғин, [ʌ]
history	[ˈhɪstri]	ўрта бўғин деярли йўқолади
thirty, third	[ˈθɜːti] [θɜːd]	жарангсиз [θ] + ir → [ɜː]
lessons	[ˈlesnz]	жарангли товушдан кейинги -s → [z]
minutes	[ˈmɪnɪts]	жарангсиз [t] дан кейинги -s → [s]
each	[iːtʃ]	ea → [iː], ch → [tʃ]
yard	[jɑːd]	унли + r

Инглиз тилида ҳафта кунларининг номлари ҳамиша бош ҳарф билан ёзилади: Monday, Tuesday, Wednesday, Thursday, Friday (ўзбек тилида эса кичик ҳарф билан — «душанба»). Wednesday сўзида биринчи d ўқилмайди: [ˈwenzdeɪ].

3-матн: мактаб куни

I get up at seven and go to school at eight. My bag is heavy: I have six books in it.

My favourite lesson is English. Our teacher gives us short texts to read. I like reading.

Maths is hard for me. Last week I got a bad mark, so now I do my homework every evening.

School finishes at two, but on Wednesday I stay for football.

Бу ерда нимага эътибор қаратиш керак

• heavy [ˈhevi] — bread сўзидагидек қисқа ea.
• favourite [ˈfeɪvərɪt] — уч бўғин, урғу биринчисида, қолган унлилар сусайган.
• gives [gɪvz] — i дан олдинги g қоидасидан истисно, устига [z] қўшимчаси.
• texts [teksts] — охирида тўртта ундош товуш қатор келади; инглиз тилида бундай бўлади.
• finishes [ˈfɪnɪʃɪz] — sh дан кейинги қўшимча [ɪz] деб ўқилиб, бўғин қўшади.
• got [gɒt], hard [hɑːd] — ёпиқ бўғин ва унли + r.

Ҳар бир матнга қўйиладиган уч савол

Матнни ўқиб бўлгач, ўзингизга уч савол беринг — тушунганингизни текшириш учун шунинг ўзи етарли:

1. Бу матн ким ёки нима ҳақида?
2. Бу ерда қандай сонлар бор ва улар нимани англатади?
3. Одамга нима ёқади, нима ёқмайди?

Бу даражада тушуниш ўқишдан олдинга ўтиб кетади ва бу одатий ҳол. Юқоридаги матнларнинг маъноси бир қарашда тушунарли — улар атайлаб шундай ёзилган. Асл иш бошқа жойда: Wednesday, heavy ва finishes сўзларини транскрипцияга қарамай тўғри айтиш. Бу куч талаб қилмайдиган бўлганда, бирданига тушунарли бўлавермайдиган матнларга — лавҳа ва эълонларга, қисқа йўриқномаларга — ўтиш мумкин.

Кейин нима қилиш керак

Ўқиш тармоғи шу билан тугайди: ҳарфлар, бўғинлар, ҳарф бирикмалари ва қўшимчалар таҳлил қилинди, энди ҳар қандай инглиз сўзини овоз чиқариб ўқий оласиз. Бегона гапни ўқиш ва ўз гапингизни тузиш — икки алоҳида маҳорат, иккинчиси эса to be феълидан бошланади: «У ўқитувчи» деганни сўзма-сўз таржима қилганда айнан ўша етишмай қолади.

Ўзингизни текшириб кўринг

Қуйидаги тестда — мактаб сўзлари ва шу матнлардаги ўқиш қоидалари.