To be феъли: am, is, are

Ўзингиз тузадиган биринчи инглизча гапда to be феъли бўлиши мумкин. У «бўлмоқ» маъносини беради — ва ўзбек тилидан фарқли ўлароқ, уни тушириб қолдириб бўлмайди.

Уч шакли

Олмош	Шакли	Мисол
I	am	I am a student.
he / she / it	is	She is my sister.
you / we / they	are	They are at home.

Ҳозирги замонда ундан бошқа шакл йўқ. От he/she/it ёки they каби ҳаракат қилади: My brother is ten. / My parents are teachers.

Энг муҳими: уни тушириб қолдириб бўлмайди

Ўзбек тилида бу маънони шахс-сон қўшимчаси беради: «Мен ўқувчиман», «Сен ўқувчисан». Қўшимча сўзнинг ўзига қўшилади, алоҳида сўз керак эмас. Инглиз тилида аксинча: қўшимча йўқ, унинг ўрнида алоҳида сўз туради ва уни тушириб қолдириб бўлмайди.

Ўзбекча	Хато	Тўғри
У ўқитувчи.	He teacher.	He is a teacher.
Мен очман.	I hungry.	I am hungry.
Биз уйдамиз.	We at home.	We are at home.
У ақлли.	She smart.	She is smart.

Учинчи шахсда («У ўқитувчи») ўзбек тилида қўшимча ҳам қўйилмайди, шунинг учун бу гап инглизчада энг кўп хато қилинадиган гап. Ўзингизни оддий савол билан текширинг: гапда феъл борми? Агар эгадан кейин от («ўқитувчи»), сифат («оч») ёки жой («уйда») турса, феъл йўқ — уни қўйиш керак.

Қисқа шакллар

Оғзаки нутқда деярли ҳамиша қисқа айтилади:

• I am → I'm — I'm from Tashkent.
• he is → he's, she is → she's, it is → it's
• you are → you're, we are → we're, they are → they're

Апостроф тушиб қолган ҳарф ўрнига туради. У бир бўғин бўлиб ўқилади: I'm [aɪm], he's [hiːz].

Инкор шакли: not феълдан кейин

Бу ерда do not керак эмас — not юкламаси шунчаки орқасидан келади:

• I am not ready. → I'm not ready.
• He is not at school. → He isn't at school.
• They are not hungry. → They aren't hungry.

Эътибор беринг: биринчи шахсда қисқа шакл биттагина — I'm not. amn't деган шакл йўқ.

Савол: ўрнини алмаштирамиз

Савол бериш учун феълни эганинг олдига қўйинг:

Дарак гап	Сўроқ гап
You are a student.	Are you a student?
She is here.	Is she here?
I am late.	Am I late?

what, where, who, how сўзлари билан сўроқ сўзи ҳаммасидан олдин туради: Where are you from? How old is your brother?

Қисқа жавоблар

Бундай саволга инглизчада битта yes деб жавоб беришмайди — феълни такрорлашади:

• Are you tired? — Yes, I am. / No, I'm not.
• Is this your bag? — Yes, it is. / No, it isn't.
• Are they at home? — Yes, they are. / No, they aren't.

Тасдиқ жавобда қисқа шакл қўлланилмайди: Yes, I am, лекин Yes, I'm эмас.

To be яна қаерда керак

Нимани айтамиз	Мисол
Исми	My name is Dilnoza.
Ёши	I am twelve.
Касби	He is a doctor.
Жойи	We are in the park.
Ҳолати	She is tired.
Тавсифи	The box is big and red.
Об-ҳаво	It is cold today.

Ёш ҳақида алоҳида айтиш керак: ўзбекча «мен ўн икки ёшдаман», инглизча — I am twelve. I have twelve эмас. Ёш — сизда бор нарса эмас, сизнинг ким эканингиз. Об-ҳаво — эътиборга лойиқ иккинчи ўрин: инглиз тилида унинг маъноли эгаси йўқ, унинг ўрнини it босади — it's cold, it's raining.

Бу — тусланиши ҳақиқатан ўзгарадиган ягона инглиз феъли. Қолганларининг ҳозирги замонда икки шакли бор — work ва works, — to be феълида эса учта, ва улар асл сўзга мутлақо ўхшамайди. Адолатсизликдек кўринади, лекин унинг иккинчи томони бор: бу — тилнинг энг тез-тез учрайдиган феъли, шунинг учун уч шаклни биринчи ҳафтаёқ пишитиб оласиз, кейингисининг ҳаммаси осонроқ бўлади.

Ўзингизни текшириб кўринг

Қуйидаги тестда — am, is ва are орасидан танлаш, инкор шакли, саволлар ва қисқа жавоблар.