A, An, The: ingilis artikllərini düzgün işlətmək

Azərbaycan dilində artikl deyilən bir şey olmadığı üçün "a," "an" və "the" tamamilə təsadüfi görünə bilər. Deyillər — sistemləri var.

Azərbaycan dilində müəyyənlik başqa vasitələrlə göstərilir: konkret tamamlıq təsirlik hal şəkilçisi alır (kitabı oxudum — konkret kitab; kitab oxudum — hər hansı kitab), qeyri-müəyyənlik isə çox vaxt «bir» sözü ilə bildirilir (bir it gördüm). Hər ikisi isə məcburi deyil. İngilis dilində isə isimdən əvvəl demək olar ki, həmişə artikl (və ya onun yerini tutan başqa söz) lazımdır.

Üç seçim

İngilis dilindəki hər isim bunlardan birinə ehtiyac duyur:

1. a / an — qeyri-müəyyən, çoxlarından biri olan bir şey
2. the — həm danışanın, həm dinləyənin bildiyi müəyyən bir şey
3. (heç biri) — ümumi və ya cəm/hesab olunmayan anlayışlar

1. "A" və ya "an": tək, qeyri-müəyyən

Bir şeydən ilk dəfə danışanda və ya hansı olduğu vacib olmayanda a/an işlədin.

• I saw a dog in the park. (hər hansı bir it, ilk qeyd)
• Can I borrow a pen? (hər hansı qələm olar)

a, yoxsa an hərfdən yox, səsdən asılıdır:

• an, sait səsdən əvvəl: an apple, an hour, an honest man
• a, samit səsdən əvvəl: a university ("yoo" kimi eşidilir), a European trip

Həmçinin iki kiçik iş də görür: peşə adlandırmaq və nisbət bildirmək.

• She's a doctor. · He's an architect.
• twice a week · £5 a kilo · 60 miles an hour

2. "The": müəyyən, artıq məlum

İki nəfər də tam olaraq hansını nəzərdə tutduğunuzu bilirsə, the işlədin.

• I saw a dog. The dog was barking. (indi ikimiz də hansı it olduğunu bilirik)
• Close the door, please. (ortada aşkar bir qapı var)
• The sun is bright today. (tək bir günəş var)
• She's the best student in the class. (Üstünlük dərəcələri həmişə müəyyəndir)

The sıra saylarında və isimdən sonra gələn məhdudlaşdırıcı ifadədə də sabitdir:

• the first time · the last bus · the only one
• the man who called yesterday · the book on the table

Yer adları: öyrənilməli istisnalar

The alır	Artiklsiz
çaylar, dənizlər, okeanlar: the Thames, the Baltic	göllər: Lake Geneva
dağ silsilələri: the Alps	tək dağlar: Everest
cəm və ya "dövlət" tipli ölkə adları: the Netherlands, the UK	əksər ölkələr: France, Japan
səhralar və bölgələr: the Sahara, the Middle East	şəhərlər və qitələr: Paris, Africa

3. Heç bir artikl yoxdur

Bunlar üçün artikl işlətməyin:

• Ümumi mənada işlənən cəm və ya hesab olunmayan isimlər: Dogs are loyal. I like coffee.
• Əksər xüsusi adlar: Max lives in Spain.
• Yeməklər, dillər və əksər idman növləri: We had breakfast. She speaks French. He plays tennis.

Qurumlar: bina, yoxsa məqsəd?

Bir yeri əsas məqsədi üçün istifadə edəndə ingilis dili artikli atır. Binanın özünü nəzərdə tutanda artikl geri qayıdır.

Artiklsiz (məqsəd)	The ilə (bina)
He's in hospital. (xəstə)	I parked at the hospital.
She's at school. (oxuyur)	The school was built in 1890.
They went to prison. (məhbus kimi)	We drove past the prison.
I go to bed at eleven.	Sit on the bed.

Ümumi fikir bildirməyin üç yolu

Bunların hamısı düzgündür, yalnız çalarları fərqlidir:

• Dogs are loyal. (adi, gündəlik seçim)
• A dog is loyal. (hər hansı nümunə hamısını təmsil edir)
• The dog is a loyal animal. (rəsmi, elmi — növlər və ixtiralar üçün işlənir)

Hamısını bir yerə yığmaq

Cümlə	Nə üçün
I need a laptop.	hər hansı noutbuk — ilk qeyd
Where's the laptop I bought yesterday?	müəyyən, məlum noutbuk
Laptops are expensive.	ümumi fikir, artiklsiz

Yayılmış səhv

❌ I am engineer. ✅ I am an engineer. (Azərbaycan dilində «Mən mühəndisəm» deyilir, artikl yoxdur; ingilis dilində isə tək hesab olunan isimlər demək olar ki, həmişə artikl tələb edir)

❌ I went to the school by bus. (ikinizin də ağlında məhz sizin məktəb binanız yoxdursa) ✅ I went to school by bus. (məktəbdən bina yox, fəaliyyət/qurum kimi danışmaq)

Tərəddüd edəndə bircə sual verin — dinləyicim hansını nəzərdə tutduğumu artıq bilirmi? Bəli → the. Xeyr və çoxlarından biridir → a/an. Xeyr və bütün kateqoriyanı nəzərdə tuturam → heç biri.

Dörd sətirdə işini görən artikllər

A: I'm looking for a flat near the station.

B: The one on Mill Road is still free. It's the cheapest I've seen.

A: Is it? I saw a flat there last year — the kitchen was tiny.

B: Flats in that area usually are. But the rent is good.

A flat hər hansı mənzildir, the one on Mill Road müəyyən, məlum mənzildir, flats in that area isə bütün kateqoriyadır.

Özünüz sınayın

Aşağıdakı test beş gündəlik cümlə üzərindən gedir — a, an, the və ya heç biri arasında qərar verin.