⚠️Azərbaycandillilərin ingilis dilində etdiyi 7 səhv

Azərbaycandillilərin ingilis dilində etdiyi səhvlərin çoxu təsadüfi deyil — Azərbaycan dilinin necə işlədiyinin birbaşa nəticəsidir. Səhvin haradan gəldiyini anladıqda, onu təkrarlamağı dayandırmaq daha asan olur.

1. «He», «she» və «it» qarışıqlığı

Azərbaycan dilində üçüncü şəxsin təki üçün bir söz var: o. Kişidən, qadından və ya əşyadan danışarkən həmişə eyni sözü işlədirsiniz. İngilis dili onu üçə ayırır.

❌ My sister is a doctor. He works at a hospital. ✅ My sister is a doctor. She works at a hospital.

❌ I have a car. She is red. ✅ I have a car. It is red.

Bu, ən uzun yaşayan səhvlərdəndir, çünki azərbaycandilli adamın qulağı heç vaxt yanlış bir şey eşitmir — beyin cinsi onsuz da bilir və ingilis dilinin onu hər dəfə işarələməsini gözləmir.

2. Çatışmayan artikllər

Azərbaycan dilində a/an/the qarşılığı olan söz yoxdur (bir sözü var, amma çox vaxt buraxılır), ona görə onları unutmaq asandır — ingilis dilində isə demək olar ki, hər tək hesab olunan isimdən əvvəl məcburidirlər.

❌ I saw dog in park. ✅ I saw a dog in the park.

Ətraflı izah a, an, the haqqında dərsdə.

Tərs səhv də demək olar ki, eyni tezlikdə görünür — artiklin lazım olmadığı yerdə artikl:

❌ I like the music. (ümumiyyətlə musiqidən danışırsınızsa) ✅ I like music.

3. Çatışmayan «am / is / are»

Azərbaycan dilində «olmaq» feli indiki zamanda ayrıca söz deyil: xəbərə qoşulan şəkilçidir (müəllimdir, tələbəyəm) və üçüncü şəxsdə danışıqda çox vaxt düşür. İngilis dilində fel ayrıca söz kimi orada olmalıdır.

❌ I student. ✅ I am a student.

❌ She very beautiful. ✅ She is very beautiful.

Bu səhvin tutulması çətindir: tələbəyəm bir söz kimi eşidilir, ona görə I student cümləsində heç nə çatışmır kimi hiss olunur. Daha ətraflı to be feli haqqında dərsdə.

4. Çatışmayan «do / does / did»

Azərbaycan dili inkarı felin üzərinə qoyulan şəkilçi (-ma/-mə), sualı isə cümləyə qoşulan hissəcik (-mı/-mi/-mu/-mü) ilə düzəldir — ayrıca sözə ehtiyac yoxdur. İngilis dili demək olar ki, həmişə do/does/did tələb edir.

❌ I not like coffee. ✅ I don't like coffee.

❌ You have a car? ✅ Do you have a car?

Sevmirəm bir sözdür; I don't like üç sözdür və üçüncünü düşürmək ən geniş yayılmış qəlibdir. Eyni səbəbdən keçmiş zamanda da did düşür: You like the film yesterday? → Did you like the film yesterday?

5. Ön qoşmalar: Azərbaycan dilinin hal şəkilçilərindən gələn seçim

Azərbaycan dilində ön qoşmaların işini hal şəkilçiləri görür: yönlük hal (-a/-ə), çıxışlıq hal (-dan/-dən), təsirlik hal (-ı/-i/-u/-ü) və s. Ona görə ingilis dilində hansı ön qoşmanın lazım olduğunu təxmin edərkən Azərbaycan dilindəki hala baxırsınız — və bəzən yanılırsınız.

❌ I'm waiting you. ✅ I'm waiting for you.

(Səni gözləyirəm — təsirlik hal, ön qoşma yoxdur.)

❌ She entered to the room. ✅ She entered the room.

(Otağa girdi — yönlük hal; ingilis dilində enter özü obyekti alır.)

❌ It depends from the weather. ✅ It depends on the weather.

(Havadan asılıdır — çıxışlıq hal.)

❌ She married with him. ✅ She married him. / She got married to him.

(Onunla evləndi — alət hal.)

❌ Please explain me the rule. ✅ Please explain the rule to me.

(Mənə izah edin — yönlük hal bir şəxs əvəzliyinə qoşulur, ingilis dilində isə explain şəxsi birbaşa almır.)

Bu, qaydası olmayan bölmədir: hər feli öz ön qoşması ilə birlikdə öyrənmək lazımdır. Əsas olanları çətin ön qoşmalar dərsində toplamışıq.

6. Söz sırası: fel axırda deyil

Azərbaycan dilində fel cümlənin sonuna gəlir, ingilis dilində isə mübtədadan dərhal sonra (S-V-O). Sərbəst söz sırasına alışmış adam həm felin yerini, həm də zərfin yerini təxmin edir.

❌ I every day football play. ✅ I play football every day.

❌ I you very much love. ✅ I love you very much.

Dolayı suallarda ingilis dili düz cümlə sırası tələb edir, amma sual sözünü və feli birbaşa sualdakı kimi saxlamaq təbii görünür:

❌ I don't know what is this. ✅ I don't know what this is.

❌ Tell me where is the station. ✅ Tell me where the station is.

Sual sözü qalır, amma sual sırası (fel–mübtəda) qalmır.

7. Zaman: bir forma ikisini örtür

Azərbaycan dilində -ır şəkilçisi həm adət-vərdişi, həm də indi baş verəni bildirir: Hər gün işləyirəm və İndi işləyirəm eyni formadadır. İngilis dili ikisini ayırır — present simple və present continuous.

❌ I am working every day. → ✅ I work every day. ❌ I work now. → ✅ I am working now.

Davam edən hərəkət üçün isə Azərbaycan dilində yenə indiki zaman işlənir: 2019-dan burada işləyirəm.

❌ I work here since 2019. ✅ I**'ve worked** here since 2019.

Present perfect dərsində bu fərqin hamısı bir yerdədir.

Daha bir neçə uzun yaşayan səhv

Rəqəmdən sonra isim. Azərbaycan dilində rəqəmdən sonra isim təkdə qalır (üç kitab), ingilis dilində isə cəm lazımdır: ❌ three book → ✅ three books. Tərs istiqamətdə: məlumatlar, məsləhətlər Azərbaycan dilində cəmdə işlənir, ingilis dilində isə information və advice cəm almır — ❌ informations, advices.

«Make» ilə «do» qarışıqlığı. Azərbaycan dilində etmək və vermək çox yerdə işlənir: səhv etmək, qərar vermək. ❌ I did a mistake. → ✅ I made a mistake. ❌ We gave a decision. → ✅ We made a decision.

«Familiya» sözü. Familiya Azərbaycan dilində soyaddır, ingilis dilində family isə ailədir. ❌ What is your family? → ✅ What is your surname?

Yalançı dostlar. Azərbaycan dilindəki bir çox beynəlxalq söz ingilis sözlərinə oxşayır, amma mənaları fərqli ola bilər:

Oxşayır	Həqiqətdə mənası	Nəzərdə tutulan söz
actual	aktual? xeyr — həqiqi, faktiki	aktual — current, topical
sympathetic	simpatik? xeyr — anlayışlı, mərhəmətli	simpatik — likeable, nice
fabric	fabrik? xeyr — parça	fabrik — factory
cabinet	kabinet? xeyr — şkaf, nazirlər kabineti	kabinet — office, study
magistrate	magistr? xeyr — məhkəmə hakimi	magistr — master's graduate

Tələffüzdə dörd şey

Bunlar oxumaqla düzəlmir, amma bilməyə dəyər:

• w — Azərbaycan dilində ayrıca [w] səsi yoxdur; ona ən yaxın səs v-dir, ona görə very ilə wary və ya vest ilə west qarışa bilər.
• th — Azərbaycan dilində olmayan iki səs (think, this). Onları s/z və ya t/d ilə əvəz etmək anlaşılır, amma dərhal bilinir.
• Samit qrupunun qarşısına saitin əlavə olunması — Azərbaycan dili söz əvvəlində sp-, st-, sk- kimi qruplara icazə vermir, ona görə sait əlavə olunur (istansiya, iskola kimi): school → «iskul», student → «istudent».
• Vurğu — Azərbaycan dilində vurğu adətən son hecaya düşür, ingilis dilində isə sözdən sözə dəyişir (PHOto, phoTOgraphy), buna görə vurğunu yanlış hecaya qoymaq çox yayılmışdır.

Bu səhvlərin hamısı ingilis dilindəki boşluqlar deyil, düzgün tətbiq olunmuş Azərbaycan dili qaydalarıdır. Öz-özünə keçməmələrinin səbəbi də budur: bir qaydanı unutmursunuz, ardıcıl olaraq başqa qaydanı tətbiq edirsiniz. Tez aradan qaldırıla bilmələrinin səbəbi də budur — demək olar ki, heç bir yeni biliyə ehtiyac yoxdur, sadəcə sistemlərin ayrıldığı nöqtələri bir dəfə işarələmək lazımdır.

E-məktub, əvvəl və sonra

Əvvəl: Hello! I student and I work in shop since 2023. My teacher, she very good. I don't know what is this in English. You can help me?

Sonra: Hello! I am a student and I**'ve worked** in a shop since 2023. My teacher is very good. I don't know what this is in English. Can you help me?

Bu siyahıdan altı səhv dörd sətirdə — və heç biri mənanı bloklamır, bu isə onları niyə heç kimin düzəltmədiyini izah edir.

Özünüzü yoxlayın

Aşağıdakı test yeddi səhvin hamısını yeni nümunələrlə yoxlayır.