Fraz kondisyonèl : premye, dezyèm ak twazyèm tip an mo senp
Twa gwo tip fraz kondisyonèl yo, ki jan yo diferan ak ki jan pou sispann konfonn yo — ak egzanp reyèl e klè.
Fraz kondisyonèl yo (fraz ak « if ») dekonsète moun k ap aprann angle pa akoz gramè konplike, men paske chak tip reponn yon kesyon diferan : èske se reyèl, èske se imajinè, oswa èske li deja enposib ? Bon nouvèl pou yon moun ki pale kreyòl : kreyòl la gen deja lide a (Si m te gen tan, m ta vwayaje). Men gen yon diferans enpòtan : kreyòl la gen yon sèl modèl, si … te … ta …, pou toude premye de tip yo, kote angle chwazi ant plizyè fòm vèb.
Tip zewo : sa ki toujou vre
Fòm : If + present simple, present simple
Avan twa tip ki gen nimewo yo, gen yon katriyèm tip, pou règ jeneral, kote if vle di « chak fwa ».
- If you heat water to 100°C, it boils.
- If I don't sleep, I get headaches.
Pa gen will : isit la, nou pa prevwa anyen, nou sèlman konstate yon reyalite.
Premye tip : yon posibilite reyèl nan fiti
Fòm : If + present simple, will + vèb debaz
Nou itilize l pou yon bagay ki ka reyèlman rive.
- If it rains tomorrow, we'll stay home.
- If you study hard, you'll pass the exam.
Kondisyon an reyèlman posib — nou poko konnen si sa pral rive, men sa ka rive. Atansyon : apre if, angle pa janm itilize will — menm bagay ak kreyòl la apre si (Si lapli tonbe demen). Menm jan an apre lè : lè li vini an kreyòl, when he comes an angle, san will.
Nan dezyèm pati a, lòt vèb modal posib tou, ki chanje degre sètitid oswa ensistans lan : If it rains, we might stay home. · If you see her, tell her I called.
Dezyèm tip : yon bagay irèl oswa ki pa pwobab kounye a/nan fiti
Fòm : If + past simple, would + vèb debaz
Nou itilize l pou sitiyasyon ipotetik — imajinè, ki pa pwobab oswa ki enposib nan moman an.
- If I won the lottery, I would travel the world. (mwen pwobableman p ap genyen)
- If I were you, I would apologize. (mwen pa ou — pi ipotèz)
Remake : ak vèb « be » nan dezyèm tip la, nou itilize tradisyonèlman were pou tout moun (if I were, if she were), menm si nan lang oral enfòmèl, « was » parèt tou souvan. Kreyòl la di Si m te ou, m ta eskize, ak menm modèl si … te … ta … la li itilize tou pou pase a ; kidonk an angle, se ou menm ki dwe chwazi ant past simple la ak past perfect la.
Twazyèm tip : yon pase ki enposib
Fòm : If + past perfect, would have + patisip pase
Nou itilize l pou pale de yon pase ki pa t rive — ak rezilta imajinè li.
- If I had studied harder, I would have passed the exam. (mwen pa t etidye — e mwen pa t pase)
- If she had left earlier, she wouldn't have missed the train. (li te pati ta — e li te rate tren an)
Se pou regrè oswa yon gade dèyè — isit la, nou pa ka chanje anyen ankò. Kreyòl la itilize menm si … te … ta … pou sa (Si m te etidye plis, m ta pase egzamen an) ; an angle, ou bezwen yon fòm vèb apa, had studied, would have passed.
Konparezon tip yo
| Tip | Pati ak if | Rezilta | Siyifikasyon |
|---|---|---|---|
| Zewo | present simple | present simple | Toujou vre |
| Premye | present simple | will + vèb | Fiti reyèl |
| Dezyèm | past simple | would + vèb | Prezan/fiti irèl |
| Twazyèm | past perfect | would have + patisip | Pase enposib |
Modèl dèyè tablo a : yon pa an aryè nan tan vèb yo vle di yon pa pi lwen reyalite a. Prezan an pou sa ki reyèl, pase a pou sa ki irèl, past perfect la pou sa ki enposib. Isit la, tan vèb la pa make tan, men distans.
Kondisyonèl melanje
Nan lavi reyèl, sitiyasyon yo souvan kouvri de moman : kòz la nan pase a, rezilta a kounye a, oswa kontrè a. Angle senpleman pran mwatye chak tip.
- If I had studied medicine, I would be a doctor now. (kondisyon nan pase → rezilta kounye a)
- If I were more organised, I wouldn't have missed the deadline. (kondisyon kounye a → rezilta nan pase)
Sa yo pa eksepsyon, men konsekans natirèl lefèt chak mwatye chwazi selon pwòp moman li.
Lòt fason pou di « si »
| Mo | Siyifikasyon | Egzanp |
|---|---|---|
| unless | si… pa… | I won't go unless you come. |
| as long as / provided that | sèlman ak kondisyon sa a | You can borrow it as long as you return it. |
| in case | nan ka, pa prekosyon | Take an umbrella in case it rains. |
| even if | kondisyon an pa chanje anyen | I'm going even if it rains. |
Li vo la pèn pou rete sou in case : I'll take an umbrella if it rains vle di « m ap deside lè m wè tan an », pandan in case it rains vle di « m pran l kounye a, nan ka ». An kreyòl, ou ta ka di si l ta fè lapli ak ta, men an angle in case swiv prezan an, pa kondisyonèl la (in case it rains, pa in case it would rain).
Envèsyon fòmèl
Nan yon rejis fòmèl, nou ka retire if nan avanse vèb òksilyè a :
- Had I known, I would have said something. (= If I had known)
- Were I in your position, I would wait. (= If I were)
- Should you need help, please call. (= If you should need)
Erè prèske tout moun fè
Melanje tan yo ant de pati fraz la se erè ki pi souvan.
❌ If I would have more time, I would travel more. ✅ If I had more time, I would travel more. (dezyèm tip — nan pati ak if la, nou pa janm itilize « would »)
Kreyòl la gen ta nan konstriksyon kondisyonèl la, e se tantasyon pou mete l nan toude pati yo ; angle mande had nan pati ak if la e would sèlman nan lòt la. Se poutèt sa erè sa a souvan pou moun ki pale kreyòl : would atire.
Reflechi sou yon òf travay
A : If they offer it to you, will you take it?
B : Probably. If the money were better I'd have said yes already.
A : You should have negotiated.
B : I know. If I'd pushed harder, I'd be signing the contract now.
Premye tip la pou yon posibilite reyèl, dezyèm lan pou yon prezan irèl, ak yon kondisyonèl melanje nan dènye repli a : kòz nan pase, rezilta kounye a.
Mete sa ou fèk li a a lepwev
Tès ki anba a bay vrè fraz pou klase : reyalis, ipotetik, oswa deja twò ta ?