Context बाट नचिनेका शब्दको अर्थ अनुमान गर्ने
नचिनेको अंग्रेजी शब्दको अर्थ त्यसको वरिपरिको वाक्यबाट कसरी निकाल्ने — शब्दकोश हेर्न रोकिनुको सट्टा।
B1 स्तरमा तपाईं लगभग हरेक text मा नचिनेका शब्द भेट्नुहुन्छ। हरेक शब्दमा रोकिँदा तपाईंको पढ्ने गति र बुझाइ दुवै बिग्रन्छ। धेरैजसो बेला वाक्यले नै तपाईंलाई पर्याप्त कुरा बताउँछ।
चरण 1: यो शब्द साँच्चै चाहिन्छ कि चाहिँदैन, तय गर्नुहोस्
पहिले वाक्यको अन्त्यसम्म पढ्नुहोस्। प्रायः त्यो शब्दले खासै फरक पार्दैन:
The room was full of ornate furniture.
कोठामा furniture थियो भनेर बुझ्न तपाईंलाई ornate चाहिन्छ? चाहिँदैन। अगाडि बढ्नुहोस्।
चरण 2: शब्दको किसिम पत्ता लगाउनुहोस्
- the / a पछि, वा कुनै adjective पछि → यो noun हो।
- to पछि, वा -ed / -ing सहित → यो verb हो।
- कुनै noun अघि → यो adjective हो।
यो कुन किसिमको शब्द हो भन्ने थाहा पाउनेबित्तिकै अर्थका सम्भावना धेरै साँघुरिन्छन्।
चरण 3: चार किसिमका context clues खोज्नुहोस्
Definition — text ले नै सिधै बुझाउँछ:
Photosynthesis, the process by which plants make food from sunlight, happens in the leaves.
Contrast — एउटा सङ्केत शब्दले यसको अर्थ कुनै चिनेको कुराको उल्टो हो भनेर बताउँछ:
The first attempt was a disaster, but the second was flawless.
(Flawless भनेको disaster को उल्टो हो: perfect.)
Contrast का सङ्केत: but, however, although, unlike, whereas, on the other hand।
Example — उदाहरणहरूले नै अर्थ खुलाउँछन्:
He collected memorabilia — old match tickets, signed shirts, team photos.
Example का सङ्केत: such as, for example, including, like, वा dash पछि आउने सूची।
Cause and effect — नतिजाले अर्थ बताउँछ:
The bridge was so dilapidated that the council closed it.
(सुरक्षाका कारण बन्द गर्नुपर्ने कुरा जीर्ण अवस्थामा हुन्छ।)
चरण 4: शब्दलाई टुक्र्याउनुहोस्
शब्द आफैँ पाँचौँ clue हो। अंग्रेजीले टुक्राहरू जोडेर अर्थ बनाउँछ — नेपालीको अ-/अन- (असम्भव, अनावश्यक) जस्तै:
| टुक्रा | अर्थ | उदाहरण |
|---|---|---|
| un-, in-, im-, dis- | होइन / नभएको | unhelpful, impossible |
| re- | फेरि | reconsider |
| over- / under- | धेरै बढी / धेरै कम | overestimate, underfunded |
| mis- | गलत तरिकाले | misjudge |
| -less | विनाको | harmless |
| -ful | ले भरिएको | resourceful |
| -able | गर्न सकिने | reversible |
| -ise / -ify | बनाउनु | modernise, clarify |
The report was inconclusive.
in- (होइन) + conclu(de) + -ive (adjective) — रिपोर्ट कुनै निष्कर्षमा पुगेन। यो शब्द कहिल्यै नभेटे पनि तपाईं यसको अर्थ आफैँ निकाल्न सक्नुहुन्छ।
चरण 5: आफ्नो अनुमान जाँच्नुहोस्
आफ्नो अनुमानलाई वाक्यमा फेरि राखेर हेर्नुहोस्, अर्थ मिल्छ कि मिल्दैन। मिल्छ भने पढ्न जारी राख्नुहोस्। ठ्याक्कै परिभाषा चाहिँदैन — अगाडि बढ्न "decorated जस्तो केही" पर्याप्त हुन्छ।
अलि अगाडिसम्म पढ्नुहोस् पनि। लेखकले प्रायः महत्त्वपूर्ण शब्दलाई केही पङ्क्तिभित्रै दोहोर्याउँछन्, र दोस्रो पटक आउँदा प्रायः तपाईंको पहिलो अनुमान सित्तैमा पुष्टि हुन्छ वा सच्चिन्छ।
कहिले रोकिएर शब्दकोश हेर्ने
अनुमान लगाउनु पूर्वनिर्धारित तरिका हो, नियम होइन। यी अवस्थामा शब्द हेर्नुहोस्:
- शब्द passage मा मात्र होइन, प्रश्न मै छ।
- Text contract, form, औषधिको label वा safety notice हो — मोटामोटी सही हुनु पर्याप्त नहुने जुनसुकै ठाउँ।
- उही नचिनेको शब्द बारम्बार आइरहन्छ, जसको अर्थ यो text को केन्द्रमा छ।
- तपाईंको अनुमान अर्को वाक्यमा मिल्दैन।
कति नचिनेका शब्द धेरै हुन्?
एउटा मोटामोटी सीमा थाहा पाउनु राम्रो: लगभग पचास शब्दमा एउटा नचिनेको शब्द हुँदा अनुमान लगाउन सजिलै काम गर्छ। त्योभन्दा धेरै बढी — अर्थात् एउटा पङ्क्तिमा दुई-तीनभन्दा बढी — भयो भने अनुमान लगाउन पुग्ने चिनेको context बाँकी रहँदैन, र तपाईं अनुमानकै आधारमा अर्को अनुमान लगाउन थाल्नुहुन्छ।
कुनै text यस्तो लाग्छ भने समस्या तपाईंको रणनीतिमा होइन, text मा हो: सजिलो text छान्नुहोस् र पछि फर्कनुहोस्। आफ्नो स्तरभन्दा अलि तलको कुरा पढ्दा, धेरै माथिको कुरासँग सङ्घर्ष गर्नुभन्दा fluency धेरै छिटो बन्छ।
के नगर्ने
आफ्नो भाषाको मिल्दोजुल्दो देखिने शब्दका आधारमा अनुमान नलगाउनुहोस्। False friends आम र खतरनाक छन्: अंग्रेजी sensible को अर्थ reasonable हो, sensitive होइन; actually को अर्थ in fact हो, currently होइन; eventually को अर्थ in the end हो, possibly होइन। नेपालीमा चलेका अंग्रेजी शब्द पनि यस्तै पासो हुन्: नेपालीमा “होटल” प्रायः खाना खाने ठाउँ हो र “मेडिकल” औषधि पसल, तर अंग्रेजी hotel बस्ने ठाउँ हो।
नजानेको अवस्थामा पनि सहज रहन सक्नु नै साँचो सिप हो। दोस्रो भाषामा fluent पाठकले हरेक शब्द बुझ्दैनन् — उनीहरू आधा-आधा बुझिएका केही शब्द एक-दुई paragraph सम्म बोकेर हिँड्छन् र text लाई नै तिनको अर्थ खोल्न दिन्छन्। हरेक शब्दमा रोकिएर पक्का हुन खोज्ने बानीले नै intermediate पाठकलाई ढिलो बनाइराख्छ, र यो बानी छाड्दा नै अर्को स्तर सम्भव हुन्छ।
आफैँ परीक्षा गर्नुहोस्
तलको क्विजले तपाईंलाई context सहित नचिनेका शब्द दिन्छ। शब्दकोश होइन, clue प्रयोग गर्नुहोस्।