Сатр орасини ўқиш: инглизча матнлардаги маъно ости

B2 даражасида ўқиш саволлари «матнда нима айтилган?» деб сўрашни қўйиб, «матн нимага ишора қиляпти?» деб сўрай бошлайди. Бу ўтиш кўпчиликни янглиштиради: жавобни энди сўзларнинг оддий мослигидан топа олмайсиз.

Айтилган ва ишора қилинган

The proposal was approved after a four-hour meeting, with two board members abstaining.

Айтилган: таклиф маъқулланди; йиғилиш тўрт соатга чўзилди; иккитаси овоз беришдан бош тортди. Ишора қилинган: қарор якдиллик билан қабул қилинмаган ва, эҳтимол, баҳсли бўлган — тўрт соат ва овоз беришдан бош тортганлар келишмовчиликни кўрсатади.

Маъно ости хулоса — матндан келиб чиқадиган асосланган ҳукм. Бу тахмин ҳам, ўз фикрингиз ҳам эмас.

Яхши хулосанинг синови

Асосланган хулоса:

1. Исботланган — унга олиб келган сўзларни кўрсата оласиз.
2. Мажбурий — ҳар қандай оқилона ўқувчи шу хулосага келади.
3. Чекланган — далиллар рухсат бермайдиган даражада узоққа бормайди.

«Қарор баҳс туғдирди» деган хулоса синовдан ўтади. «Директорлар кенгаши раисни ёқтирмайди» дегани — йўқ: бу ҳеч нарса билан исботланмаган.

Маъно ости бор сўзлар

Сўзнинг кичик танлови кўп нарсани етказади:

• She claimed the figures were accurate. → муаллиф шубҳаланади. (Солиштиринг: said, showed.)
• The project was eventually completed. → бу кутилгандан кўп вақт олган.
• Only three people attended. → муаллиф кўпроқ кутган.
• The results were presented as a breakthrough. → муаллиф буни ҳақиқатан бурилиш нуқтаси эканига ишонмайди.
• He maintains that he was unaware. → ва бошқалар бунга рози эмас.
• The scheme was quietly dropped. → ҳеч ким сезмайди деб умид қилинган.

Хабар қилиш феъллари (claimed, admitted, conceded, insisted) деярли ҳамиша муаллифнинг нуқтаи назарини билдиради.

Айтиш мумкин бўлганидан оз айтилган

Агар муаллиф кучлироқ айта олса ҳам, айтмаса, маъно айнан шу фарқда ётади. Бу — инглиз тилидаги хулоса чиқаришнинг энг ишончли қоидаси.

• The food was edible. — ёққан таом ҳақида edible сўзини ишлатишмайди.
• She was on time. — тавсия хатида вақтлиликдан яхшироқ мақташ мумкин бўлган нарса йўқлигини билдиради.
• The proposal has some merit. — асосан унинг қиймати йўқ.
• He is technically correct. — ва аҳамиятли бўлган ҳамма нарсада нотўғри.

Намуна битта: муаллиф кучлироқ сўзлар мавжуд бўла туриб, шкаладаги заиф сўзни танлаган. Унинг нима демаганини сўранг.

Юмшатиб айтиш

Инглиз муаллифлар танқидни кўпинча кўп эмас, оз деб билдиради.

The service was not entirely satisfactory.

Бу одатда кўринганидан анча кучли — «хизмат кўрсатиш ёмон бўлди» дегани яқинроқ. not entirely, somewhat limited, leaves something to be desired иборалари — салбий нарсани мулойимлик билан айтишнинг усуллари.

Тузилманинг ўзи нимага ишора қилади

Тартиб ва ҳажм ҳам маъно етказади:

• Нима биринчи туради — одатда муаллиф энг муҳим деб ҳисоблайдиган нарса.
• Уч абзац ажратилган нарса битта абзацга қарши — матн бетарафлик ҳақида нима деса ҳам, айнан шунга вазн берилган.
• Номи айтилиб, ташлаб кетилган нарса — эргаш гапда кўтарилиб, жавобсиз қолдирилган эътироз — тан олинган, лекин муҳокама қилинмаган.
• Умуман йўқ нарса. Ислоҳотнинг қиймати ҳақидаги ҳисоботда ундан ким ютиши бир марта ҳам айтилмаса, бунинг ўзи бир шакл.

Машқ

The new software was delivered on schedule. Training, however, has been postponed twice, and the support team has yet to be expanded.

Матнда жорий қилиш ёмон кетаётгани ҳеч қаерда айтилмайди. Лекин «however», икки марта кейинга қолдириш ва «has yet to be» бирга айнан шуни ишора қилади: етказиш муддати сақланди — ва ундан нарига ҳеч нарса.

Яна биттаси

Ms Aldridge worked in the department for two years. She was punctual and always polite to colleagues. She would, I am sure, be well suited to a role with clearly defined responsibilities.

Ҳеч қандай салбий нарса айтилмаган. Лекин вақтлилик ва мулойимлик — мақташ мумкин бўлган энг паст даража, I am sure — бу тасдиқ эмас, огоҳлантириш, clearly defined responsibilities эса аниқ белгиланмаган масъулият бўлса, одам уни енга олмаслигини ишора қилади. Британия ишбилармонлик ёзишмасида бу — ёмон тавсия хати ва ҳар қандай ўқувчи буни тушунади.

Маъно ости хулоса чекланган, эркин эмас. Имтиҳонда энг кўп учрайдиган хато — жуда узоққа бориш: тўрт соатга чўзилган йиғилишдан «кенгаш раисни ёқтирмайди» деб хулоса чиқариш. Ўзингиздан сўранг: сиздан қайта сўрашса, саҳифадаги қайси сўзларни кўрсатар эдингиз? Кўрсатадиган ҳеч нарса бўлмаса, бу хулоса эмас, чақирилмаган ўз фикрингиз.

Ўзингизни текшириб кўринг

Қуйидаги тестда парчалар нимани ишора қилиши сўралади. Матн билан исботланган вариантни танланг, энг жарангдорини эмас.