Муаллифнинг оҳанги ва позицияси: у аслида нима деб ўйлайди
Муаллифнинг нуқтаи назарини — маъқуллаш, шубҳа, эҳтиёткорлик, менсимаслик — фақат сўз танлови орқали қандай аниқлаш мумкин.
C1 даражасида матнни тушуниш дегани — ундаги муаллифнинг позициясини тушуниш дегани. Икки мақола бир хил фактларни хабар қилиб, фақат сўз танлови туфайли бир-бирига қарама-қарши таассурот қолдириши мумкин.
Позиция майда нарсалардан иборат
The government's reforms have transformed the sector.
The government's reforms have allegedly transformed the sector.
The government's reforms have done little to transform the sector.
Мавзу битта, позиция учта: маъқуллайдиган, шубҳали, танқидий. Бошқа ҳеч нарса ўзгармади.
Шубҳа лексикаси
Муаллифлар «мен рози эмасман» демасдан ҳам шубҳасини сездиради:
- Юмшатиш: apparently, seemingly, ostensibly, purportedly, so-called
- Узоқлашиш: what the report calls a "breakthrough", the supposed benefits
- Ишончсизлик тирноғи: the "reforms" — тирноқнинг ўзи шубҳани билдиради
Муаллиф тирноққа олиш шарт бўлмаган сўзни тирноққа олса, у ўша сўзни инкор қилаётган бўлади.
Қўллаб-қувватлаш лексикаси
- Кучайтириш: undoubtedly, clearly, rightly, compellingly
- Ижобий таништириш: acknowledged, demonstrated, established (claimed, asserted сўзлари билан солиштиринг)
Мана бу жуфтларга эътибор беринг: demonstrated ва claimed битта ҳаракатни тасвирлайди, лекин бири қўллаб-қувватлайди, иккинчиси шубҳа туғдиради.
Бу кимнинг позицияси?
C1 даражасидаги энг кўп учрайдиган хато — муаллифнинг номига бегона фикрни ёзиб қўйиш. Рамкага эътибор беринг:
Critics have argued that the scheme is unaffordable.
Бу — танқидчиларнинг позицияси, муаллифники эмас. Муаллифнинг рози-норозилиги ундан кейин нима айтилганидан аниқланади: and they are right қўллаб-қувватлайди, but the figures suggest otherwise инкор қилади, изоҳнинг йўқлиги эса масалани атайлаб очиқ қолдиради.
Синчков журналистикада ва илмий матнда баён қилинган фикрларнинг кўпи бошқа бировга тегишли бўлади. Муаллифнинг ўз позицияси бир марта кўриниши мумкин ва кўпинча фақат охирги абзацдагина.
Эҳтиёткорлик ва ишонч
Академик ва ишбилармонлик инглиз тили кўпинча маъқуллашни эмас, ишонч даражасини билдиради:
The data suggest a possible link. (эҳтиёткорлик билан)
The data indicate a clear link. (ишонч билан)
The data prove a link. (жуда кучли — ва синчков ёзувда кам учрайди)
Доимо юмшатадиган муаллиф албатта шубҳали эмас: балки у шунчаки қатъий. «Маълумотларга ишонмайди» дегани «мавзуни маъқулламайди» деганидан ажратинг.
Оҳанг жанрга боғлиқ
Битта позиция нима ўқиётганингизга қараб турлича етказилади:
| Жанр | Маъқулламаслик қандай кўринади |
|---|---|
| илмий мақола | the evidence for this remains limited |
| янгиликлар репортажи | танқидчиларга тақалган, тўғридан-тўғри айтилмайди |
| таҳририят рукни | тўғридан-тўғри айтилади — жанрнинг моҳияти айнан шунда |
| шарҳ | ирония, камситиш, сўниқ мақтов |
| корпоратив ҳисобот | сукут — ёмон чорак ҳақида шунчаки ёзилмайди |
Академик юмшатишни бепарволик деб, рукн тилининг тиклигини бир ёқламалик деб қабул қилиш — битта жанр меъёрларини бошқасига қўллаш дегани.
Ёзувдаги ирония
Овозсиз ёзувда ирония номутаносибликка — регистр ва мавзу орасидаги ёки мақтов ва фактлар орасидаги фарққа — суянади:
The rollout was a triumph of planning: three delays, two resignations and a helpline nobody answered.
Triumph сўзига икки нуқтадан кейин турган ҳамма нарса зид келади. Сигналлар: ундан кейин ҳалокатли аниқлик эргашган бўрттирилган мақтов, ҳеч қандай аниқ нарса йўқ жойда турган of course, ва муваффақиятсизлик ёнида турган needless to say ёки predictably каби иборалар.
Усул сифатидаги ён бериш
While the initiative is undeniably well-intentioned, its implementation has been chaotic.
Биринчи ярми ижобий кўринади, лекин танқиднинг кучлироқ чиқиши учунгина бор. While, admittedly, to be sure, granted сўзларини кўрганда, муаллифнинг ҳақиқий фикрини иккинчи ярмидан кутинг.
Машқ
The company's much-publicised sustainability drive has, by its own account, reduced emissions substantially. Independent verification, however, remains outstanding.
Позиция: шубҳали. Уч сигнал бор — much-publicised (PR га ишора), by its own account (баёнотдан узоқлашиш) ва verification remains outstanding (далил ҳозирча йўқ).
Яна биттаси
Supporters of the scheme point to the 12% fall in journey times. That figure, drawn from the operator's own modelling rather than measurement, has yet to be independently tested — a detail that has attracted remarkably little attention.
Муаллиф ҳеч қаерда рақам нотўғри деб айтмайди. Лекин supporters point to уни бошқаларга тақайди, the operator's own modelling rather than measurement уни заифлаштиради, has yet to be tested уни шубҳада қолдиради, remarkably little attention эса сукутнинг тасодифий эмаслигини ишора қилади.
Позиция эълон қилинмайди, қурилади. Битта юмшатиш ҳеч нарсани билдирмайди; бутун саҳифани эгаллаган юмшатишлар жуда кўп нарсани билдиради. Муаллифнинг сирини намуна очади: қандай баёнотлар кучайтирилади, қайсилари бошқаларга тақалади, қайсиси индамай огоҳлантирилади. Шу намунани излаб ўқиш — алоҳида кўникма ва айнан шуни C1 даражасидаги саволлар текширади.
Ўзингизни текшириб кўринг
Қуйидаги тестда муаллиф нима деб ўйлаши сўралади, матн нимани хабар қилиши эмас.