Илтимосларни юмшатиш ва билвосита саволлар
Инглиз тили нега илтимосларни ортиқча сўзларга ўрашини ва қандай қурилмалар сизни талабчан эмас, мулойим қилиб кўрсатишини тушунтиради.
Инглиз тилида тўғридан-тўғри айтиш кўпгина бошқа тилларга қараганда анча осон дағалликдек эшитилади. Мулойим илтимосдаги ортиқча сўзлар — безак эмас, айнан уни мақбул қиладиган нарса. Ўзбек тилида мулойимлик кўпинча «сиз» шакли, «илтимос» ва «-сангиз» қўшимчаси орқали берилади (Файлни юборсангиз), инглизчада эса бу ишни алоҳида ёрдамчи ва модал сўзлар билан тузилган ибора бажаради.
Мулойимлик зинапояси
Энг тўғридан-тўғридан энг мулойимигача:
- Send me the file. (буйруқ)
- Can you send me the file? (оддий тарзда)
- Could you send me the file? (стандарт-мулойим)
- Would you mind sending me the file? (мулойимроқ)
- I was wondering if you could send me the file. (жуда мулойим / катта илтимос)
Хизмат қанчалик катта бўлса, ибора шунчалик узун бўлади. Бу — асосий қоида.
Would you mind
Бу — тузоқ: ундан кейин -ing шакли келади ва yes — «йўқ» деганни билдиради. Ўзбекчадаги «ҳа» одатда келишув («Ҳа, очаман»), инглизчада эса бу ерда «Yes» рад этиш бўлиб эшитилади.
Would you mind opening the window? (to open эмас)
— Not at all. = ҳа, очаман
— Yes, I would. = йўқ, очмайман
Энг хавфсиз жавоблар: Not at all / Of course not / Sure, no problem.
Билвосита саволлар
Тўғридан-тўғри савол, айниқса нотаниш одам билан гаплашганда, ўткир эшитилиши мумкин. «Ўров» уни юмшатади — ва сўз тартиби одатдагидек ҳолига қайтади:
Where is the station? → Could you tell me where the station is?
Does the shop open on Sunday? → Do you know if the shop opens on Sunday?
Икки қоида бор: ўровдан кейин инверсия бўлмайди, сўроқ сўзи йўқ саволларга эса if ёки whether керак.
❌ Could you tell me where is the station? ✅ Could you tell me where the station is?
Фойдали ўровлар: Could you tell me…, Do you know…, I was wondering…, Would you happen to know…
Рад этишни ва ёмон хабарни юмшатиш
- I'm afraid we can't do that.
- Unfortunately, the date doesn't work for us.
- That might be a bit difficult. (кўпинча бу ҳақиқий «йўқ» дегани)
- I'm not sure that's going to work.
a bit ва slightly сўзлари юмшатиш учун доимо қўлланилади: a bit tight, slightly delayed, a bit of a problem — охиргиси кўпинча катта муаммони билдиради.
Пасайтириш ва уни қандай тушуниш керак
Юмшатиш икки йўналишда ишлайди: уни фақат қўллай билиш эмас, тушуна билиш ҳам керак. Айниқса британия инглиз тили айтадиганидан анча камини айтади.
| Айтилгани | Назарда тутгани |
|---|---|
| That's an interesting idea. | мен рози эмасман |
| I'd have a slight concern about… | менимча, бу нотўғри |
| With the greatest respect… | сиз янглишяпсиз |
| It's not ideal. | бу ёмон |
| We might want to revisit that. | қайта қилинг |
| I'll bear it in mind. | мен буни қилмайман |
| Not bad at all. | ҳақиқатан яхши |
| Quite good. | (британияча) кўпинча кўнгли тўлмаган |
Қонуният доимий: танқид ҳам пасайтирилади, мақтов ҳам пасайтирилади. Not bad — бу комплимент, quite good эса кўпинча бундай эмас.
Танқидни қандай юмшатиш керак
Фикр-мулоҳазанинг стандарт схемаси: плюс → шубҳа → таклиф, шубҳа эса юмшатилган кўринишда берилади:
- This is really solid. My only concern would be the timeline — could we build in a buffer?
- I wonder whether it might be worth checking the figures?
- Might it be an idea to run it past Legal first?
Эътибор беринг: I wonder whether ва might it be an idea — савол эмас. Бу — бурчаклари текисланган кўрсатмалар ва ўтирганларнинг ҳаммаси буни тушунади.
just ва possibly сўзлари
I just wanted to check the deadline.
Could you possibly send it today?
Just илтимосни бироз кичрайтириб кўрсатади. Possibly сиз нимани сўраётганингизни тушунишингизни кўрсатади.
Тўғридан-тўғри айтиш қачон керак
Юмшатиш — жимжимасиз келишув бўйича вариант, умумий қоида эмас. Қуйидаги ҳолатларда ундан бутунлай воз кечинг:
- Хавфсизлик: Stop. · Don't touch that.
- Аниқ муддатлар: I need this by two, or we miss the deadline.
- Такрорланган илтимос: учинчи марта сўраганда биринчисидагидан соддароқ сўраш керак.
- Фавқулодда вазиятлар: I need an ambulance.
Бундай жойда юмшатилган ибора тўғридан-тўғри иборадан ёмонроқ — уни мажбурий эмас деб тушуниши мумкин.
Меъёрдан чиқманг
Юмшатишнинг ҳам чегараси бор. Мана бу ибора энди мулойим эмас, безовта қиладигандек эшитилади:
I was just wondering if it might possibly be at all feasible for you to perhaps consider sending it.
Бир-икки юмшатгич — мулойим. Тўртта — ноқулай.
Юмшатиш — хабарнинг ўзи эмас, унинг ўрамигина. We might want to revisit that деган ибора ичида кўрсатма яширилган, I'd have a slight concern ичида эса — рад этиш. Уларни сўзма-сўз тушунадиган одам айтилганнинг ярмини қўлдан бой беради; уларни қўлламайдиган одам эса ўзи хоҳлагандан ҳам ўткирроқ эшитилади. Иккисининг ҳам ўз баҳоси бор.
Ҳеч нарса тўғридан-тўғри айтилмаган маслаҳат
A: So we'd launch on the 12th.
B: Right. I'd have a slight concern about the testing window.
A: It's tight, but it's doable.
B: Mm. It's not ideal. Might it be an idea to give ourselves a week's buffer?
A: I'll bear it in mind.
Ҳеч ким қаршилик билдирмади, ҳеч ким рад этмади — лекин хонадагиларнинг ҳаммаси B қарши эканини ва A ҳеч нарсани ўзгартирмасликка қарор қилганини тушунади.
Ўзингизни текшириб кўринг
Қуйидаги тестда — мулойимлик зинапояси, билвосита саволдаги сўз тартиби ва would you mind тузоғи.