Ki jan pou devine yon mo ou pa konnen grasa kontèks la

Nan nivo B1, mo ou pa konnen parèt nan prèske tout tèks. Kanpe sou chak youn touye vitès lekti a ansanm ak konpreyansyon an. Pi souvan, fraz la deja bay ase endis.

Etap 1 : deside si ou bezwen mo sa a

Premyèman, fini li tout fraz la. Souvan, mo a pa menm enpòtan :

The room was full of ornate furniture.

Èske ou bezwen mo ornate pou konprann te gen mèb nan chanm nan ? Non. Kontinye li.

Etap 2 : jwenn kalite gramatikal la

• Apre the / a oswa apre yon adjektif → non.
• Apre to oswa ak tèminezon -ed / -ing → vèb.
• Devan yon non → adjektif.

Atansyon, kreyòl la mete adjektif la apre non an (yon kay won), men angle mete l devan l (a round house). Ou pa ka sèvi ak pozisyon an kreyòl pou devine : an angle, mo ki antre non an ak yon atik ki devan li se prèske toujou yon adjektif.

Jwenn kalite gramatikal la deja redui anpil kantite sans posib yo.

Etap 3 : chèche kat kalite endis

Definisyon — tèks la eksplike l dirèkteman :

Photosynthesis, the process by which plants make food from sunlight, happens in the leaves.

Kontras — yon mo siyal montre sans lan opoze ak yon bagay ou konnen :

The first attempt was a disaster, but the second was flawless.

(Flawless se kontrè dezas : san okenn defo.)

Siyal : but, however, although, unlike, whereas, on the other hand.

Egzanp — se yo ki defini mo a :

He collected memorabilia — old match tickets, signed shirts, team photos.

Siyal : such as, for example, including, like, oswa yon tirè ki swiv pa yon lis.

Kòz ak efè — rezilta a sigjere sans lan :

The bridge was so dilapidated that the council closed it.

(Sa yo fèmen pou sekirite se sa ki an move eta.)

Etap 4 : dekonpoze mo a an pati

Mo a li menm se senkyèm endis la. Angle konstwi sans ak moso :

Pati	Sans	Egzanp
un-, in-, im-, dis-	pa / kontrè de	unhelpful, impossible
re-	ankò	reconsider
over- / under-	twòp / pa ase	overestimate, underfunded
mis-	mal	misjudge
-less	san	harmless
-ful	plen ak	resourceful
-able	ki ka	reversible
-ise / -ify	fè vin	modernise, clarify

The report was inconclusive.

in- (pa) + conclu(de) (konkli) + -ive (adjektif) : ki pa rive nan yon konklizyon. Ou ka rebati l san ou pa janm wè mo a antye.

Kreyòl la gen mwens moso konsa (li gen re- nan rekòmanse, refè), kidonk anpil nan yo nouvo pou ou. Men gen yon avantaj : anpil mo angle ki soti nan laten oswa nan franse gen yon ekivalan nan kreyòl, e ou rekonèt yo touswit : impossible → enposib, reconsider → rekonsidere, modernise → modènize, clarify → klarifye. Men avantaj sa a gen yon revès, ki dekri pi ba.

Etap 5 : verifye ipotèz ou an

Remete vèsyon ou an nan fraz la. Si sans lan kenbe, kontinye li. Ou pa bezwen yon definisyon egzat : « yon bagay tankou dekore » ase pou ou pa kanpe.

Epi li yon ti kras pi lwen. Otè yo souvan repete yon mo enpòtan kèk liy pi ba, e dezyèm okirans sa a souvan konfime oswa korije ipotèz ou san ankenn depans anplis.

Ki lè pou ou konsilte diksyonè a

Devine se opsyon pa default la, se pa yon règ fiks. Chèche mo a lè :

• Li nan yon kesyon, pa sèlman nan tèks la.
• Ou gen devan ou yon kontra, yon fòmilè, notis yon medikaman oswa yon avètisman : tout ka kote « apeprè kòrèk » pa ase.
• Mo ou pa konnen an repete, sa vle di li santral pou tèks la.
• Ipotèz ou an pa kadre ak fraz ki vini apre a.

Konbe mo ou pa konnen se twòp

Gen yon papòt apeprè ou dwe konnen : ak yon mo ou pa konnen sou senkant, devine mache san pwoblèm. Byen lwen pase sa — di de oswa twa pa liy —, kontèks ou konnen an pa ase ankò, e ou kòmanse devine sou lòt konjekti.

Si tèks la fè ou sa, pwoblèm nan pa estrateji a, men tèks la : chwazi yon bagay ki pi senp epi retounen pita. Li yon ti kras anba limit ou devlope fliyidite pi vit pase si w ap fè wout nan yon tèks ki byen wo pase nivo ou.

Sa ou pa dwe fè

Pa devine ak yon mo ki sanble ak yon mo kreyòl. Fo zanmi yo komen e yo twonpe ou : sensible an angle vle di « rezonab », pa « sansib » ; actually vle di « an reyalite », pa « aktyèlman » (kounye a) ; eventually vle di « alafen », pa « evantyèlman » (petèt) ; sympathetic vle di « ki gen konpasyon », pa « senpatik » (ki fè plezi).

Vrè konpetans lan se pa konnen an pè. Moun ki li yon lang etranje avèk fasilite pa konprann chak mo : li trennen plizyè mo ki mwatye konprann pandan yon paragraf oswa de, epi li kite tèks la limenm eklere yo. Se egzakteman bezwen kanpe pou verifye chak mo ki kenbe lektè nivo mwayen an dousman, e abandone bezwen sa a louvri etap kap vini an.

Teste sa ou fèk li a

Nan tès ki anba a gen mo ou pa konnen ak kontèks yo. Sèvi ak endis la, pa diksyonè a.