⚠️Ўзбек тилида гапирадиганларнинг инглизчада қиладиган 7 та хатоси

Ўзбек тилида гапирадиганларнинг инглизчада қиладиган хатоларининг кўпи тасодиф эмас — улар ўзбек тили қандай ишлашининг тўғридан-тўғри оқибати. Хато қаердан келиб чиқишини тушунсангиз, уни тўхтатиш анча осонлашади.

1. «He», «she» ва «it» чалкашлиги

Ўзбек тилида учинчи шахс бирлик учун битта олмош бор: у. Эркак ҳақида ҳам, аёл ҳақида ҳам, нарса ҳақида ҳам бир хил айтасиз. Инглиз тили уни учга ажратади.

❌ My sister is a doctor. He works at a hospital. ✅ My sister is a doctor. She works at a hospital.

❌ I have a car. She is red. ✅ I have a car. It is red.

Бу энг узоқ сақланадиган хатолардан бири, чунки ўзбекча қулоқ ҳеч қачон нотўғри нарса эшитмайди — онгингиз кимлигини аллақачон билади ва инглиз тили уни ҳар сафар белгилашини кутмайди.

2. Тушиб қолган артикллар

Ўзбек тилида a/an/the га мос келадиган сўз йўқ («бир» сўзи артикль эмас, сон ҳисобланади ва ҳамма вақт ҳам айтилмайди), шунинг учун уларни унутиш осон — инглизчада эса деярли ҳар бир бирлик саналадиган отдан олдин улар мажбурий.

❌ I saw dog in park. ✅ I saw a dog in the park.

Батафсил таҳлил a, an, the ҳақидаги мақолада.

Тескари хато деярли шунча тез-тез учрайди — артикль керак бўлмаган жойда артикль:

❌ I like the music. (умуман мусиқа ҳақида гапираётган бўлсангиз) ✅ I like music.

3. Тушиб қолган «to be»

Ўзбек тилида «мен талабаман» дейилганда шахс-сон қўшимчаси иш кўради (-ман), учинчи шахсда эса қўшимчанинг ўзи ҳам қўйилмайди: «У ўқитувчи». Инглиз тилида эса ҳар ҳолда алоҳида феъл керак.

❌ He teacher. ✅ He is a teacher.

❌ We at home. ✅ We are at home.

Ўзингизни текшириш учун: гапда феъл борми? Эгадан кейин от, сифат ёки жой турса — феъл йўқ ва уни қўйиш керак. Батафсил — To be феъли мақоласида.

4. Феъл охирида: сўз тартиби

Ўзбек гапида феъл охирида туради: «Мен ҳар куни уй вазифасини бажараман». Кўпинча сўзма-сўз кўчирилади.

❌ I every day homework do. ✅ I do my homework every day.

❌ She English very well speaks. ✅ She speaks English very well.

Инглиз тилида феъл иккинчи ўринда туради: аввал ким, кейин нима қилади, кейин нимани. Бу ҳақда «Оддий инглизча гап қандай тузилади» мақоласида батафсил ёзилган.

5. Сондан кейин кўплик

Ўзбек тилида сондан кейин от кўпликка қўйилмайди: «уч китоб», «беш талаба», «кўп китоб». Инглиз тилида эса биттадан кўп бўлса, от кўплик шаклда бўлиши шарт.

❌ I have three book. ✅ I have three books.

❌ There are many student in my class. ✅ There are many students in my class.

Иккинчи томони ҳам бор: ўзбекча «маълумотлар», «маслаҳатлар» кўпликда бўлгани учун, инглизчада кўплик бўлмайдиган сўзларни кўпайтириб юборишади.

❌ She gave me some advices. ✅ She gave me some advice.

Саналадиган ва саналмайдиган отлар алоҳида мақолада таҳлил қилинган.

6. Предлоглар: in, on, at ва «to home»

Ўзбек тилида битта жўналиш/ўрин-пайт қўшимчаси (-да) деярли ҳамма нарсани қамраб олади: душанбада, 2020 йилда, соат учда, уйда. Инглиз тили бунинг учун учта алоҳида предлог ишлатади. Ва қўшимча сўздан кейин келади, предлог эса олдин.

❌ I'll see you in Monday. ✅ I'll see you on Monday.

❌ The meeting is in 3 o'clock. ✅ The meeting is at 3 o'clock.

Худди шундай «уйга бормоқ» (-га қўшимчаси) инглизчада предлогсиз:

❌ I go to home after work. ✅ I go home after work.

Ва аксинча, ўзбек тилидаги тўғри тўлдирувчи (-ни) инглизчада предлог талаб қилиши мумкин:

❌ I'm waiting you. ✅ I'm waiting for you.

❌ I'm listening music. ✅ I'm listening to music.

Сизни кутяпман ва мусиқани тинглаяпман ўзбек тилида предлогсиз бўлгани учун, инглизчада ҳам керак эмасдек туюлади. Лекин керак. Предлоглар алоҳида мақолада таҳлил қилинган.

7. «Do/does/did» сиз берилган саволлар ва инкор гаплар

Ўзбек тили саволни -ми юкламаси билан, инкорни эса феълдаги -ма қўшимчаси билан ясайди — алоҳида сўз керак эмас. Инглиз тили эса деярли ҳамиша do/does/didни талаб қилади.

❌ I not like coffee. ✅ I don't like coffee.

❌ You drink tea? ✅ Do you drink tea?

Ёқтирмайман — битта сўз; I don't like — уч сўз, кўпинча учинчиси тушиб қолади. Инкор ва саволлар ҳақидаги мақолада батафсил.

Анча узоқ сақланадиган яна бир нечта хато

Давом этаётган нарса учун Present Perfect. Ўзбек тилида бу ерда ҳозирги замон қўлланилади: «2019 йилдан бери шу ерда ишлайман». ❌ I work here since 2019. → ✅ I**'ve worked** here since 2019.

«Make» ва «do» чалкашлиги. Ўзбекча «қилмоқ» иккаласини ҳам қамраб олади. ❌ I need to make my homework. → ✅ I need to do my homework.

Ҳафта кунлари ва ой номларида бош ҳарф. Ўзбек тилида кунлар ва ойлар кичик ҳарф билан ёзилади (душанба, январь); инглизчада — бош ҳарф билан. ❌ I study English on monday and january is cold. → ✅ I study English on Monday and January is cold.

«How do you call this?» — «Буни қандай атайсиз?»нинг сўзма-сўз таржимаси. ❌ How do you call this? → ✅ What do you call this? ёки How do you say this in English?

Ёлғон дўстлар. Русча-халқаро сўзлар таниш кўринади, лекин инглизчада бошқа маънони билдиради:

❌ I bought bread and milk at the magazine. («магазин»ни назарда тутиб) ✅ I bought bread and milk at the shop. («magazine» — журнал)

❌ I will control your homework tonight. («назорат қилмоқ»ни назарда тутиб) ✅ I will check your homework tonight. («control» ҳокимият ва бошқарувни англатади)

Яна бир нечтаси текшириб кўришга арзийди (ёлғон дўстлар ҳақида батафсил):

Нимага ўхшайди	Аслида маъноси	Керакли сўз
actual	«актуал»? йўқ — ҳақиқий, аслий	current, topical — «долзарб»
sympathetic	«симпатик»? йўқ — ҳамдард	likeable, nice — «ёқимтой»
fabric	«фабрика»? йўқ — мато	factory — «фабрика»
eventually	«эҳтимол»? йўқ — охир-оқибат	possibly, maybe — «эҳтимол»

Талаффузда уч нарса

Булар ўқиш билан тузалмайди, лекин билиб қўйиш керак:

• th — ўзбек тилида йўқ икки товуш (think, this). Уни s ёки t билан алмаштириш тушунарли, лекин дарҳол сезилади — тил учини тишлар орасига қўйинг.
• Бошидаги ундошлар тўплами олдига унли қўшиш — ўзбек тилида сўз бошида sp-, st-, sk- каби тўпламлар камдан-кам, шунинг учун унли сизиб кириши мумкин: school → «исқул», student → «истудент».
• Урғу ва қисқа унлилар — ўзбек тилида урғу кўпинча охирги бўғинга тушади ва унлилар кучли сусаймайди, инглизчада эса урғусиз унлилар қисқариб кетади (banana, about).

Бу хатоларнинг ҳаммаси инглиз тилидаги бўшлиқлар эмас, тўғри қўлланилган ўзбек қоидалари. Улар ўз-ўзидан ўтиб кетмаслигининг сабаби ҳам шу: сиз қоидани унутаётганингиз йўқ, изчил равишда бошқа қоидани қўллаяпсиз. Ва тез тузатилишининг сабаби ҳам шу — деярли янги маълумот керак эмас, фақат тизимлар ажраладиган жойларни бир марта белгилаб олиш керак.

Хат: олдин ва кейин

Олдин: Hello! I student and I work in magazine since 2023. My teacher, he is very good. I don't know how do you call this in English. You can help me?

Кейин: Hello! I'm a student and I've worked at a shop since 2023. My teacher — she's very good. I don't know what you call this in English. Could you help me?

Бу рўйхатдан олтита хато тўрт қаторда — ва уларнинг бирортаси маънога халақит бермайди, айнан шунинг учун ҳеч ким уларни тузатмайди.

Ўзингизни текшириб кўринг

Қуйидаги тест ушбу хатоларнинг ҳаммасини янги мисолларда текширади.